☰ Mundarija · Texnologiya

Kartoshka, g‘alla, poliz va o‘g‘itlar

Darslar 96–99 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
98

Poliz ekinlari yetishtirish texnologiyasi va jarayoni

Darslik: 200-bet
MaqsadPoliz ekinlari (tarvuz, qovun, oshqovoq) va ularni yetishtirish xususiyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
poliz · melon fieldo‘q ildiz · taprootshinni · shinni (boiled melon/watermelon syrup)chimzor · sod (virgin grassy land)
Tushuntirish

Poliz ekinlariga qovun, tarvuz va oshqovoq kiradi. Tarvuz va qovunni yangi holda ham, qayta ishlab ham iste’mol qilinadi: shinni, qovunqoqi, tuzlangan tarvuz. Tarvuz tarkibida 10–12 foiz quruq modda, 6–11 foiz shakar, A, B1, B2, PP vitaminlari, temir va kalsiy tuzlari, kaliy, magniy bor. Barglari oddiy, 8–23 sm, kulrang-yashil; o‘q ildizi tuproqqa 1–2 metr va undan chuqur tushadi. Urug‘i tez unadi: sharoit qulay bo‘lsa 3–4 kunda una boshlaydi, ekilgandan 8–10 kunda maysasi chiqadi. Poliz ekinlarini bir paykalda uzluksiz ekish kasallikni kuchaytirib, hosilni keskin kamaytiradi, shuning uchun almashlab ekiladi; eng yaxshisi – chimzor yer, karam va sabzi o‘rniga, makkajo‘xori va sholi o‘rnida ham yaxshi o‘sadi. Yengil qumoqli yerlar qulay. Poliz ekinlari bir yillik o‘simlik. Xavfsizlik: poliz yeyishdan oldin yuving va kattalar kesishi bilan kesing; pishmagan yoki ochiq qoldirilgan bo‘lagini yemang.

Namunalar
8–10 kunda maysa chiqadi: 5 aprelda ekilsa, taxminan 13–15 aprelda ko‘rinadi.
Tarvuzning 11 foizi shakar bo‘lsa, 2 kg tarvuzda 0,11 × 2000 = 220 g shakar bo‘lishi mumkin.
Sinfda faoliyat

Qiyoslash: tarvuz, qovun va oshqovoq rasmini chizib, yonida 2 ta xususiyatni (rangi, uzunlik/yumaloqligi) yozing. Mevani kattalar kessin.

Mashq
1
Poliz ekinlariga qaysilar kiradi?
2
Tarvuz urug‘i necha kunda una boshlaydi?
3
Nega poliz ekinlarini bir joyga uzluksiz ekmaydilar?
4
Poliz ekinlarini har yili qaytadan ekish kerakmi? Nega?