☰ Mundarija · Texnologiya

Kartoshka, g‘alla, poliz va o‘g‘itlar

Darslar 96–99 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
99

Yer unumdorligi va hosildorlikni oshirishda o‘g‘itlarning ahamiyati va turlari

Darslik: 201-bet
MaqsadO‘g‘it turlari (mahalliy va mineral) va kompost tayyorlashni bilish.
Yangi so‘zlar
o‘g‘it · fertilisermahalliy o‘g‘it · organic (local) fertilisermineral o‘g‘it · mineral fertiliserkompost · compost
Tushuntirish

Tuproq unumdorligini oshirish va mo‘l hosil olish uchun yerga o‘g‘it solinadi. O‘g‘itlar mahalliy va mineral turlarga bo‘linadi. Mahalliy o‘g‘itlarga go‘ng, torf, chirindi, o‘simlik va hayvon qoldiqlari kiradi; ularda o‘simlik uchun kerakli hamma oziq moddalar bor. Mineral o‘g‘itlar azotli, fosforli va kaliyli bo‘lib, kimyo zavodlarida ishlab chiqariladi. Azot barg va poyalarning tez o‘sishini ta’minlaydi, fosforli va kaliyli o‘g‘itlar hosilni oshiradi va tez pishishiga yordam beradi. Kompost – o‘simlik qoldig‘i, torf, go‘ng, tuproq aralashmasi: qatlam qalinligi 25–30 sm, eni 2–2,5 m, balandligi 1–1,5 m; 10 kg o‘simlik qoldig‘iga 100–200 g mineral (asosan fosforli) o‘g‘it qo‘shiladi; haftada bir suv sepiladi, yozda bir marta ag‘dariladi. Mineral o‘g‘itlar kimyoviy modda: ularni faqat kattalar saqlaydi va soladi, bolalar tegmaydi, yemaydi; go‘ng va kompost bilan ishlaganda qo‘lqop kiyiladi va ishdan keyin qo‘llar sovun bilan yuviladi.

Namunalar
30 kg o‘simlik qoldig‘iga 100 g/10 kg bo‘yicha 3 × 100 = 300 g (kamida) mineral o‘g‘it qo‘shiladi.
Kompost uyumi 3 qatlamdan iborat bo‘lsa, 3 × 25 = 75 sm balandlik bo‘ladi (qatlam 25 sm bo‘lsa).
Sinfda faoliyat

Kompost qutisi: sinfdagi bog‘ burchagida o‘qituvchi bilan kichik kompost qutisi tuzing; sabzavot po‘choqlari, quruq barg va tuproqni qatlam-qatlam soling. Qo‘lqop kiying; go‘ng va kimyoviy o‘g‘it ishlatilmaydi.

Mashq
1
Go‘ng va azotli o‘g‘it qaysi-qaysi turga kiradi?
2
Azotli o‘g‘it nimaga ta’sir qiladi?
3
Kompost nimalardan tayyorlanadi?
4
Nega mineral o‘g‘itga bolalar tegmaydi?