☰ Mundarija · Texnologiya

Kartoshka, g‘alla, poliz va o‘g‘itlar

Darslar 96–99 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
97

G‘alla yetishtirish texnologiyasi va jarayoni

Darslik: 199-bet
MaqsadBug‘doy (g‘alla) tuzilishi va yetishtirish talablarini bilish.
Yangi so‘zlar
g‘alla · grain (cereal)boshoq · ear (spike)gumus · humuskuzgi bug‘doy · winter wheat
Tushuntirish

G‘alla ekinlari muhim oziq-ovqat ekini: ulardan tayyorlangan mahsulotlar mazali, to‘yimli, yaxshi hazm bo‘ladi, ular B1, B2, PP vitaminlari, kalsiy, temir va fosforga boy. Bug‘doy ildizi popuksimon, poyasi silindrsimon, tik va bo‘g‘imlarga bo‘lingan; barglari ikki qator joylashgan, gullari mayda bo‘lib, boshoqchalarga, ular esa murakkab boshoqqa yig‘ilgan. Kuzgi bug‘doy kuzda ekiladi, qishki sovuqqa chidamli bo‘lib, keyingi yilning yozida o‘riladi. Donning unishi uchun harorat 1–2 °C, maysalashi uchun kamida 4–5 °C kerak. Donli ekinlar tuzli tuproqda yaxshi hosil bermaydi, bug‘doy ekiladigan maydonda gumus 2–2,5 foizdan kam bo‘lmasligi kerak. Sug‘oriladigan yerda kuzgi bug‘doyning asosiy o‘tmishdoshi g‘o‘za: g‘o‘zadan keyin tuproqda qolgan mineral o‘g‘itni bug‘doy yaxshi o‘zlashtiradi. Non – kundalik eng asosiy ovqat, shuning uchun uni isrof qilmang. Omborxona va don chiqitida mayda chang bo‘ladi: unda ishlaganda niqob taqing va kattalar bilan ishlang.

Namunalar
Bug‘doy maydonida gumus 2 foizdan kam bo‘lmasligi kerak; 1,5 foiz bo‘lsa, yetarli emas.
Don 1–2 °C da unadi, lekin maysa 4–5 °C dan boshlab chiqadi.
Sinfda faoliyat

Bug‘doy donini yaqindan ko‘rish: bir boshoq yoki bir hovuch bug‘doyni kattalar yordamida kattalashtiruvchi oyna bilan ko‘ring va boshoqchalarni sanang. Mayda changga e’tibor: ko‘zga tegizmang.

Mashq
1
Bug‘doy ildizini lavlagi ildizidan qanday farqlaysiz?
2
Donning unishi uchun qancha harorat kerak?
3
Kuzgi bug‘doyning asosiy o‘tmishdoshi qaysi?
4
Nega g‘alla ekinlari tuzli tuproqda yaxshi hosil bermaydi?