☰ Mundarija · Texnologiya

Ekinlar va issiqxona

Darslar 92–95 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
93

Issiqxonalarda hosil yetishtirish

Darslik: 191–192-betlar
MaqsadIssiqxona va plyonka ostida sabzavot yetishtirish usullarini bilish.
Yangi so‘zlar
issiqxona · greenhouseplyonka · plastic filmgo‘ng · manuretermometr · thermometer
Tushuntirish

Qishda ham yangi sabzavot yetkazish uchun ekinlar issiqxonalarda yoki plyonka ostida yetishtiriladi. Plyonka ostida ekin ekiladigan yer janubga biroz qiya bo‘lsa, bahorda tez qiziydi. Yer kuzda haydalib, borona bosiladi va egatlar olinadi; qor ketishi bilan (fevral–mart) egatlar usti yarim oysimon egilgan simlar (diametri 4–6 mm, uzunligi 90–100 sm, oralig‘i 100 sm) ustiga plyonka tortib yopiladi. Tuproq 8–10 kunda qiziydi va dalaga qaraganda 1–2 oy erta urug‘ yoki ko‘chat ekish mumkin. Issiqxona – oyna yoki plyonka bilan yopilgan qurilma bo‘lib, unda havo va tuproq harorati boshqariladi, o‘simliklar o‘z vaqtida sug‘oriladi va oziqlantiriladi. Tayyorlashda chuqurlikka 30–35 sm go‘ng solinib bostiriladi, termometr bilan qizishi tekshiriladi (45 °C atrofida bo‘lsa tuproq solinadi), so‘ng 15–20 sm elangan tuproq solinib xaskash bilan tekislanadi. Bu ishlarni kattalar bajaradi: sim uchlari o‘tkir, go‘ng ifloslangan va issiq bo‘ladi, isitish trubalari qizib turadi; bolalar kuzatadi, qo‘lqop kiyib ishlaydi va qo‘llarini sovunlab yuvadi.

Namunalar
Plyonka ostida 1–2 oy erta ekish mumkin: dalada 15 aprelda ekiladigan ekin plyonka ostida taxminan 15 fevral–15 martda ekilishi mumkin.
Simlar 100 sm oraliqda qo‘yilsa, 5 m uzunlikdagi egatda 5 m : 1 m = 5 ta oraliq bo‘ladi, demak ikki chetdagisi bilan birga 5 + 1 = 6 ta sim ravog‘i kerak.
Sinfda faoliyat

Maket: kartondan va somon tayoqchalardan kichik tunnel-issiqxona maketini yasang, ustiga shaffof plyonka tortib, ichiga namlangan paxta ustida loviya ekib ko‘ring (yorug‘ joyda, kattalar bilan).

Mashq
1
Plyonka ostida tuproq necha kunda qiziydi?
2
Issiqxonada go‘ng qatlami necha sm qalinlikda solinadi?
3
Nima uchun simlarni faqat kattalar o‘rnatadi?
4
Issiqxonaning afzalligi nima?