☰ Mundarija · Texnologiya

Ekinlar va issiqxona

Darslar 92–95 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
95

Paxta yetishtirish texnologiyasi va jarayoni

Darslik: 195–196-betlar
MaqsadG‘o‘zaning rivojlanish bosqichlari va ularning haroratga bog‘liqligini bilish.
Yangi so‘zlar
chigit · cotton seedchinbarg · true leafshonalash · budding (square formation)gullash · flowering
Tushuntirish

G‘o‘za chigit unishidan to yangi urug‘ hosil qilguncha 5 bosqichni o‘tadi: unib chiqish, chinbarg chiqarish, shonalash, gullash va pishish. Chigit unishi uchun tuproq harorati 10–12 °C dan past bo‘lmasligi kerak, 20–25 °C da unish tezlashadi. Maysa chiqishi haroratga bog‘liq: doimiy 15 °C da 19–20 kun, 20 °C da 8 kun, 25 °C da 4 kun. Harorat, namlik va havo yetarli bo‘lsa chigit 5–8 kunda unib chiqadi; 50 foizdan ortiq maysa chiqishi to‘liq unib chiqish bosqichi deyiladi. Birinchi chinbarg 15–16 °C da taxminan 8–9 kunda, 25 °C da 4 kundan keyin paydo bo‘ladi. 7–8 chinbarg chiqqanda 5–6-chinbarg yonida 3–5 mm li shona ko‘rinadi. Gullash uchun sutkalik o‘rtacha harorat 19–20 °C atrofida bo‘lishi kerak; O‘zbekistonda g‘o‘za iyunda gullay boshlaydi. Paxta terimida ham kattalar bilan ishlang, quyoshdan va chang-tuzondan himoyalaning.

Namunalar
15 °C da chigit 19–20 kunda, 25 °C da 4 kunda maysa beradi: farq 19 − 4 = 15 kunga yaqin.
Beshta bosqichdan uchtasi gullashgacha: unib chiqish, chinbarg, shonalash.
Sinfda faoliyat

Kuzatish: sinfda stakanda paxta chigiti yoki loviya urug‘ini nam paxtada undirib, har kuni kuzatuv jadvaliga yozing. Issiq va sovuq joyda solishtiring.

Mashq
1
Shonalash bosqichi qaysi ikki bosqich orasida keladi?
2
Chigit unishi uchun tuproq harorati kamida qancha?
3
20 °C da maysa necha kunda chiqadi?
4
Nega harorat pasayganda maysa kech chiqadi?