☰ Mundarija · Texnologiya

Fartuk va qalpoqcha: chizma va bichish

Darslar 73–76 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
75

Bog‘ichli qalpoqchani bichish va tikish

Darslik: 162–164-betlar
MaqsadBog‘ichli qalpoqchani bichish va tikish tartibini hamda sifat talablarini bilish.
Yangi so‘zlar
bichish · cutting outbuklash · folding (hemming)ko‘klash · basting (tacking)namlik-issiqlik ishlovi · damp-heat treatment (pressing)
Tushuntirish

Bichishdan oldin gazlama sifati tekshiriladi (dog‘, yirtiq, ip uzilishi), eni va bo‘yi o‘lchanadi, o‘ngi va teskarisi aniqlanadi, gazlama dazmollanib milki qirqib olinadi. Andaza gazlamaga tejamkorlik bilan joylashtirilib, atrofi bo‘r yoki sovun bilan chiziladi, chok haqi andazadagi bilan bir xil bo‘lishi kerak. Qalpoqchani tikishda yon tomonlari avval 0,5 sm, so‘ng 1 sm bukilib ko‘klanadi va ko‘klov chizig‘idan 0,1 sm oraliqda mashinada tikiladi; pastki chet 0,5 va 2 sm, yuqorigi chet 0,5 va 4 sm bukiladi. Ko‘klov ipi olinadi va chok namlik-issiqlik ishlovi bilan dazmollanadi, so‘ng tasmalar yuqori va pastki 2 sm li choklar orasiga o‘tkaziladi. Tayyor buyumning o‘xshash qismlari teng va simmetrik, choklari esa bir xil uzunlikda va yaxshi dazmollangan bo‘lishi kerak. Qaychi, to‘g‘nag‘ich, igna, mashina va dazmol bilan ishlash o‘qituvchi nazorati ostida, himoya qoidalariga rioya qilib bajariladi.

Namunalar
Ko‘klash vaqtinchalik chok: tikilgandan so‘ng ipi sug‘urib olinadi.
Gazlama 90 sm eniga ega bo‘lsa, 27 sm li qalpoqcha detali bir qatorda ikki marta (54 sm) joylashadi va 90 − 54 = 36 sm qoladi.
Sinfda faoliyat

Qog‘ozda mashq: 30 × 20 sm qog‘ozni yon tomonidan 0,5 sm va 1 sm bukib ko‘ring, chizg‘ich bilan o‘lchab. Gazlama, igna va qaychi bilan ishlash o‘qituvchi bilan, dazmollashni faqat o‘qituvchi bajaradi.

Mashq
1
Bichishdan oldin gazlama bilan nima qilinadi?
2
Qalpoqchaning yuqori cheti necha sm bukiladi?
3
Nima uchun ko‘klov ipi tikilgandan keyin olib tashlanadi?
4
Tikilgan chok dazmollanmasa, buyum qanday ko‘rinadi?