ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Hayvonlarning o‘zaro aloqasi; hayvonlar va o‘simliklar

Darslar 12–13 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
13

Hayvonlar va o‘simliklarning o‘zaro bog‘liqligi

Darslik: 1-qism, 56–59-betlar
MaqsadO‘simlik va hayvonlarning bir-biriga qanday bog‘liqligini bilish: kislorod va oziq, in-boshpana, urug‘ tarqalishi, chiqindilarning qayta ishlanishi; g‘ayrioddiy misollar (hasharot tutuvchi o‘simlik).
Yangi so‘zlar
changlatish · pollinationurug‘ tarqalishi · seed dispersalpashshatutar · Venus flytrapsimbioz · symbiosis (living together for mutual benefit)
Tushuntirish

Hayvonlar o‘simliklarsiz yashay olmaydi: o‘simliklar kislorod chiqaradi, hayvonlarga ozuqa va boshpana beradi. Qushlar daraxt shoxlariga in quradi, sutemizuvchilar kovakda yashaydi. O‘simliklar ham hayvonlarsiz qiyin yashaydi. Arilar va kapalaklar gullarni changlatadi. Hayvonlar urug‘ tarqatadi: mevani yegan qush urug‘ni uzoqqa olib boradi, tikanli urug‘lar jun va patga yopishib ketadi, olmaxon yong‘oqni yashiradi va ba’zisini unutadi. Urug‘ni shamol (qoqio‘t, zarang) va suv (kokos) ham tarqatadi. Hayvonlar chiqindisi va nobud bo‘lgan jonzotlarning qoldig‘ini tuproqdagi mayda organizmlar qayta ishlab, o‘simlik uchun mineral tuzlarga aylantiradi. Ba’zan aloqa juda yaqin: Amerika tropiklarida akatsiya chumolilarga tikanlarida uy beradi, chumolilar esa uni o‘txo‘rlardan himoya qiladi. Pashshatutar kabi ba’zi o‘simliklar hasharotlarni tutib hazm qiladi, dengiz shilliqqurti eliziya esa yegan suv o‘tlari yordamida yorug‘likdan oziq oladi.

Hayvonlarga o‘simlik kerakO‘simliklarga hayvon kerak
kislorodchanglanish (ari, kapalak)
oziqurug‘ tarqatish
boshpana (in, kovak)tuproqda chiqindini qayta ishlash
kislorod1 / 6

Qaysi guruhga kiradi?

🌾 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Quruq o‘tlar orasida yurganingizda paypog‘ingizga mayda tikanli urug‘lar yopishadi. Siz urug‘ni yangi joyga olib borasiz.

Kim ishlatadi

Botaniklar, urug‘ sotuvchilar

Bugun sinab ko‘ring

Kiyimingizga urug‘ yopishsa, uni ehtiyotkorlik bilan olib, qanday ushlab turganini ko‘ring.

Namunalar
Bahorda arilar gulga qo‘nib, changni ko‘chiradi — shundan keyin meva tugishi mumkin.
Mevani yeganqushTikanli urug‘ —jun, parOlmaxonHayvonlarQoqio‘tZarangShamolKokosSuvUrug‘ tarqalishi
Qoqio‘tning urug‘i yengil patchaga ega bo‘lib, shamolda uchib ketadi.
Sinfda faoliyat

«Urug‘lar qanday sayohat qiladi»: rasmli kartochkalar (qoqio‘t, tikanli o‘t, kokos, olxo‘ri) oling va ularni «shamol», «hayvon», «suv» guruhlariga ajrating.

Mashq
1
Hayvonlarga o‘simliklar nima uchun kerak? Ikki sabab ayting.
2
O‘simliklarga hayvonlar nima uchun kerak?
3
Urug‘ tarqalishining uch usulini ayting.
4
Pashshatutar nima uchun g‘ayrioddiy o‘simlik?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliPoyezd nega darrov to‘xtamaydi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →