ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Yerning tuzilishi; tabiat hodisalari

Darslar 57–58 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
58

Tabiat hodisalari

Darslik: 2-qism, 105–107-betlar
MaqsadJonsiz tabiat hodisalarini (kecha-kunduz va fasllar almashinuvi, zilzila, vulqon, sel, bo‘ron), ularning sabablarini va xavfsizlik qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
vulqon · volcanozilzila · earthquakesel · mudflowbo‘ron · storm
Tushuntirish

Yer o‘z o‘qi atrofida taxminan 24 soatda bir marta aylanadi: Quyoshga qaragan tomonda kunduz, teskari tomonda kecha bo‘ladi. Yer Quyosh atrofini bir yilda (taxminan 365 kunda) aylanib chiqadi; o‘qi qiya bo‘lgani uchun Quyosh nuri yil davomida turli burchakda tushadi va fasllar almashadi. Tabiatda tez va kuchli o‘zgarishlar bo‘lib turadi. Zilzila — litosfera plitalari harakati tufayli yerning silkinishi. Vulqon — yer ostidagi erigan tog‘ jinsi (magma) yer yuziga otilib chiqishi; yer yuziga chiqqan magma lava deyiladi. O‘zbekistonda faol vulqon yo‘q, lekin zilzila va sel bo‘lib turadi. Sel — kuchli yomg‘ir yoki qorning tez erishidan tog‘ jilg‘alarining loy, tosh bilan shiddat bilan oqishi. Bo‘ron kuchli shamol bo‘lib, daraxtlarni sindiradi. Zilzila paytida xavfsizlik: mustahkam stol tagiga o‘tish, boshni himoya qilish, derazadan va tokchalardan uzoqroq turish, silkinish tugagach tinch binodan chiqish. Bo‘ronda uyda qolish, sel xavfi bo‘lsa kattalar ko‘rsatmasiga amal qilish kerak.

Quyoshkuntun
kecha va kunduz1 / 6

Qaysi guruhga kiradi?

🌅 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yozda bolalar tashqarida kech o‘ynaydi, qishda esa havo erta qorayadi. Yil fasllari kun uzunligini o‘zgartiradi.

Kim ishlatadi

Astronomlar, dehqonlar

Bugun sinab ko‘ring

Ertalab uyg‘onganingizda tashqari yorug‘mi yoki qorong‘imi, payqang.

Namunalar
!Diqqat!
Zilzilada stol tagiga kiring, boshni himoya qiling, mahkam ushlang.
Zilzila paytida: «Cho‘k, boshni himoya qil, ushla» — stol tagida.
Sinfda faoliyat

Uyingizda zilzila bo‘lsa, qayerda panoh topish mumkinligini va qaysi yo‘ldan chiqishni oila bilan rejalashtiring va chizib qo‘ying.

Mashq
1
Zilzila nega bo‘ladi?
2
Magma va lava farqi nima?
3
Zilzila paytida qayerda panoh topiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTog‘larimizda vulqon bormi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →