☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Elastiklik kuchi; takrorlash

Darslar 55–56 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
56

O‘zingizni tekshiring: fizik hodisalar

Darslik: 2-qism, 98–99-betlar
Maqsad«Fizik hodisalar va kuchlar» bo‘limini takrorlash: hodisa turlari, harakat, tezlik, og‘irlik, ishqalanish va elastiklik kuchi.
Yangi so‘zlar
kuch · forcetezlik · speedishqalanish · frictionelastiklik · elasticity
Tushuntirish

Takrorlaymiz. Fizik hodisada modda o‘zgarmaydi: bular mexanik, issiqlik, yorug‘lik, tovush, elektr va magnit hodisalaridir. Tezlik — vaqt birligida o‘tilgan yo‘l: yo‘l = tezlik × vaqt. Kuch jismni harakatga keltiradi, to‘xtatadi yoki shaklini o‘zgartiradi, nyutonda o‘lchanadi. Uch asosiy kuch: og‘irlik kuchi — Yer jismni pastga tortadi; ishqalanish kuchi — tegib sirpanishga to‘sqinlik qiladi; elastiklik kuchi — cho‘zilgan yoki siqilgan jismni asl shakliga qaytaradi. Massa kilogrammda, kuch nyutonda o‘lchanadi — bular turli kattaliklar.

Namunalar
Parashyutchi: og‘irlik pastga tortadi, havo qarshiligi sekinlashtiradi.
Sinfda faoliyat

Bir o‘yin: har bir kuch (og‘irlik, ishqalanish, elastiklik) uchun kundalik hayotdan bittadan misol sahnalashtiring, sinfdoshlaringiz qaysi kuch ekanini topsin.

Mashq
1
Uch asosiy kuchni ayting.
2
Tezlik 20 km/soat, vaqt 3 soat. Yo‘l qancha?
3
Massa va kuch qaysi birliklarda o‘lchanadi?