Harakat va kuch
Jism vaqt o‘tishi bilan boshqa jismlarga nisbatan joyini o‘zgartirsa, u harakatlanadi. Yo‘l bo‘yida o‘tirgan odam binoga nisbatan tinch turibdi, lekin Quyosh atrofida Yer bilan birga harakatlanmoqda. Tezlik — jismning bir soniya, soat kabi vaqt birligida o‘tgan yo‘li. Masalan, velosiped soatiga 15 km, avtomobil soatiga 60 km yurishi mumkin. Jismga ta’sir qilib, uni harakatga keltiradigan, to‘xtatadigan, yo‘nalishini yoki shaklini o‘zgartiradigan ta’sir kuch deyiladi. To‘pni tepsak, u harakatga keladi; qo‘l bilan ushlasak, to‘xtaydi; plastilinni bossak, shakli o‘zgaradi. Kuch jismlarning bir-biriga ta’siridan hosil bo‘ladi va uni nyutonlarda o‘lchashadi. Kuch energiya emas — kuch ta’sir, energiya esa ish qilish qobiliyati.
s = v · t = 12 · 6 = 72 m
Har sekundda jism 12 m o‘tadi (nuqtalar)
Maktab hovlisidagi poygada masofani eng kam vaqtda bosgan bola g‘olib bo‘ladi. Tez yuruvchi vaqtni tejaydi.
Yuguruvchilar, haydovchilar
O‘n qadamni sekin, keyin tez tashlang. Qaysi biri kam vaqt oldi?
Stol ustida bir xil mashinachani turli kuch bilan itaring va qancha masofaga borishini o‘lchang. Kuchli itarilgan mashina uzoqqa boradimi?