ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Fizik hodisalar; harakat va kuch

Darslar 51–52 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
52

Harakat va kuch

Darslik: 2-qism, 82–85-betlar
MaqsadHarakat va tinch holatni, tezlikni, kuch nima ekanini va kuch jismni harakatga keltirishi, to‘xtatishi yoki shaklini o‘zgartirishini bilish.
Yangi so‘zlar
kuch · forcetezlik · speedharakat · motiontinch holat · rest
Tushuntirish

Jism vaqt o‘tishi bilan boshqa jismlarga nisbatan joyini o‘zgartirsa, u harakatlanadi. Yo‘l bo‘yida o‘tirgan odam binoga nisbatan tinch turibdi, lekin Quyosh atrofida Yer bilan birga harakatlanmoqda. Tezlik — jismning bir soniya, soat kabi vaqt birligida o‘tgan yo‘li. Masalan, velosiped soatiga 15 km, avtomobil soatiga 60 km yurishi mumkin. Jismga ta’sir qilib, uni harakatga keltiradigan, to‘xtatadigan, yo‘nalishini yoki shaklini o‘zgartiradigan ta’sir kuch deyiladi. To‘pni tepsak, u harakatga keladi; qo‘l bilan ushlasak, to‘xtaydi; plastilinni bossak, shakli o‘zgaradi. Kuch jismlarning bir-biriga ta’siridan hosil bo‘ladi va uni nyutonlarda o‘lchashadi. Kuch energiya emas — kuch ta’sir, energiya esa ish qilish qobiliyati.

Harakatniboshlaydi:to‘pni tepishTo‘xtatadi:to‘pni ushlashYo‘nalishnio‘zgartiradiShaklnio‘zgartiradi:plastilinKuch
0408012016020072 m

s = v · t = 12 · 6 = 72 m

Har sekundda jism 12 m o‘tadi (nuqtalar)

🏁 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab hovlisidagi poygada masofani eng kam vaqtda bosgan bola g‘olib bo‘ladi. Tez yuruvchi vaqtni tejaydi.

Kim ishlatadi

Yuguruvchilar, haydovchilar

Bugun sinab ko‘ring

O‘n qadamni sekin, keyin tez tashlang. Qaysi biri kam vaqt oldi?

Namunalar
soatkm123601201800120
Yo‘l: 60 km/soat tezlikda 2 soatda 120 km.
Sinfda faoliyat

Stol ustida bir xil mashinachani turli kuch bilan itaring va qancha masofaga borishini o‘lchang. Kuchli itarilgan mashina uzoqqa boradimi?

Mashq
1
Kuch jismga qanday ta’sir qiladi?
2
Velosiped soatiga 15 km tezlik bilan 2 soatda qancha yo‘l yuradi?
3
Kuch qanday birlikda o‘lchanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOg‘ir narsa tezroq tushadimi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →