Foydali qazilmalar
Yer bag‘ridan olinadigan va odamga foyda keltiradigan tabiiy boyliklar foydali qazilmalar deyiladi. Ular uch guruhga bo‘linadi: yonuvchi (ko‘mir, neft, tabiiy gaz), rudali (ulardan metallar olinadi — temir, mis, oltin) va norudali (qum, shag‘al, tuz, gil, marmar). Ko‘pchiligi millionlab yil davomida Yer qobig‘ida asta-sekin hosil bo‘lgan. Qazilma yer yuziga yaqin yotsa, uni ochiq usulda — karerda qazib olishadi; chuqurda yotsa, yer ostiga shaxta qurib, chiqarishadi. Qazilma yotgan joy kon deb ataladi. Foydali qazilmalar qayta tiklanmaydi yoki juda sekin tiklanadi, shuning uchun ularni tejash kerak. Kon va karerlarga ruxsatsiz kirish xavfli, yolg‘iz borish mumkin emas.
Qaysi guruhga kiradi?
Yo‘ldagi mayda shag‘al karyerdan olingan. Uni mashinalar yo‘lga to‘kadi.
Karyer ishchilari, yo‘lchilar
Yo‘ldan bir tosh olib, rangini va silliq yoki dag‘alligini ayting.
Uyingizdagi 6 ta buyumni (masalan, tuz, shisha, mis sim, temir mix, g‘isht, gaz plita) oling va ularning qaysi foydali qazilmadan olinganini aniqlab, jadvalga yozing.