☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Qon aylanish tizimi; teri; inson tanasi bo‘yicha takrorlash

Darslar 22–24 · 3 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
23

Teri tananing himoya vositasidir

Darslik: 1-qism, 98–101-betlar
MaqsadTerining tuzilishi va vazifalarini (himoya, ter bilan sovitish, sezgi), terining quyoshdan va ifloslikdan himoyalanish qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
teri · skinter · sweatmelanin · melanin (skin pigment)D vitamini · vitamin D
Tushuntirish

Teri — tananing eng katta a’zosi va himoya qobig‘i. U ichki a’zolarni zarbadan, qurib qolishdan va mikroblardan saqlaydi. Terida mayda teshikchalar bor: ulardan yog‘ va ter chiqadi. Yog‘ terini yumshoq qiladi, ter bug‘lanib tana haroratini pasaytiradi. Teri ustidagi eski hujayralar doim to‘kilib, yangisi paydo bo‘ladi; xonadagi changning bir qismi shundan. Shuning uchun xonani nam latta bilan artib turing. Terida juda ko‘p sezgi nuqtalari bor: ular og‘riq, tegish, issiq va sovuqni sezib, miyaga signal yuboradi. Barmoq izlari har bir odamda har xil. Quyosh nuri teri ostida D vitamini hosil qiladi, u suyaklar uchun kerak. Lekin quyoshda uzoq qolsa, teri kuyadi. Terining rangi melanin moddasiga bog‘liq: u terini qisman himoya qiladi, ammo har bir odam — terisining rangidan qat’i nazar — kuchli quyoshda soyada turishi, bosh kiyim kiyishi va himoya kremi surishi kerak. Toza teri uchun sovun bilan yuvinish, qo‘lni tez-tez yuvish muhim.

Namunalar
Issiq kunda ter chiqishi tanani sovutadi.
Qo‘lingiz issiq choynakka tegsa, teri nuqtalari miyaga signal yuboradi va qo‘lni tortib olasiz.
Sinfda faoliyat

Lupa bilan (quyoshga qaratmasdan!) kaftingiz terisini ko‘ring va chiziqlarini chizing. Barmoq izini qalam va yopishqoq lenta yordamida olishga harakat qiling.

Mashq
1
Terining uchta vazifasini ayting.
2
Quyosh nuri teriga qanday foyda va zarar keltiradi?
3
Quyoshda terini qanday himoya qilish kerak?
4
Xonadagi changning bir qismi nimadan paydo bo‘ladi?