Darslar 1–2 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
2
O‘simliklar xilma-xilligi
Darslik: 1-qism, 10–13-betlar
MaqsadO‘simliklarning umumiy belgilarini va besh katta guruhini (suv o‘tlari, moxlar, paporotniklar, ignabargli va gulli o‘simliklar) bilish; bir yillik, ikki yillik va ko‘p yillik o‘simliklarni ajratish.
Har qanday o‘simlik tirik: u nafas olib, oziq hosil qilib, kattalashib boradi. Ular quyosh nuri ostida karbonat angidrid va suvdan oziq moddalar hosil qiladi va havoga kislorod chiqaradi. Botaniklar o‘simliklarni bir necha guruhga bo‘lishgan. Suv o‘tlari suvda o‘sadi; ularning ildizi, poyasi va bargi bo‘lmaydi. Mox past bo‘yli, nam joylarda o‘sadigan yumshoq o‘simlik. Paporotnikning ildizi, poyasi va bargi bor, lekin u gullamaydi va urug‘ bermaydi. Ignabargli daraxtlar (archa, qarag‘ay, tilog‘och) ignasimon barglarga ega, urug‘lari qubbalarda pishadi. Gulli o‘simliklar eng katta guruh: ularda ildiz, poya, barg, gul, meva va urug‘ bor. Ular yashash muddatiga ko‘ra bir yillik (bug‘doy, pomidor), ikki yillik (sabzi, karam) va ko‘p yillik (daraxtlar, butalar) bo‘ladi.
Namunalar
Ko‘lmakdagi yashil qoplama — suv o‘tlari; tosh ustidagi yumshoq yashil «gilam» — mox; xonadagi patsimon bargli o‘simlik — paporotnik bo‘lishi mumkin.
Archa, qarag‘ay va tilog‘och — ignabarglilar. Qarag‘ayning ignalari uzun va juft-juft, tilog‘och esa kuzda ignalarini to‘kadi.
Sinfda faoliyat
«O‘simliklar jadvali»: daftarda besh ustun chizing (suv o‘tlari, mox, paporotnik, ignabargli, gulli) va har biriga rasm yoki nom yozing. Sinfdoshlaringiz bilan solishtiring.
Mashq
1
O‘simliklarning barchasiga xos uch umumiy belgini ayting.
Nafas oladi, oziqlanadi, o‘sadi (va kislorod chiqaradi).
2
Qaysi guruh o‘simliklarida gul va meva bo‘ladi?
Gulli o‘simliklarda.
3
Sabzi, bug‘doy va olma daraxtini bir yillik, ikki yillik va ko‘p yillik guruhlarga ajrating.
bug‘doy — bir yillik; sabzi — ikki yillik; olma — ko‘p yillik
4
Paporotnik moxdan nimasi bilan farq qiladi?
Paporotnikda ildiz, poya va barg bor, u murakkabroq tuzilgan.