8
Ona tilim
Darslik: 1-qism, 41–43-betlar
MaqsadOna tiliga muhabbat haqidagi she’rni ifodali o‘qish; ma’nodosh so‘zlar yordamida tilning boyligini ko‘rsatish.
Yangi so‘zlar
ona tili · mother tonguema’nodosh · synonymardoqlamoq · to cherishboylik · richness, wealth
Tushuntirish
Darslikda Miraziz A’zamning «Ona tilim» she’ri bor: shoir o‘zbek tilini mehr bilan ardoqlaydi va uni boshqa tilga almashmasligini aytadi. Biz she’rni qayta aytmaymiz. O‘zbek tili — Turkiy tillar oilasiga kiradi va O‘zbekistonning davlat tilidir. Tilning boyligi, jumladan, ma’nodosh so‘zlarda ko‘rinadi: bir fikrni turli nozik ma’no bilan ifodalay olamiz. Shuning uchun she’rni o‘qiganda so‘zlarni ehtiyot bilan tanlaymiz.
Namunalar
«Tilimizning boyligi». Men uyda bobomdan «ko‘rkam» so‘zini eshitdim. Maktabda «chiroyli» va «go‘zal» so‘zlarini o‘qidim. Bir narsani tasvirlashda har bir so‘z boshqacha his beradi. «Ona tilim» deganda men onamning allasini, kitoblarimni va do‘stlarim bilan suhbatni eslayman. Tilni asrash uchun uni to‘g‘ri va chiroyli gapirish, ko‘p kitob o‘qish kerak. Yaxshi so‘z odamni quvontiradi.
Ma’nodosh so‘zlar: chiroyli — go‘zal — ko‘rkam; katta — ulkan — bahaybat. Maqol: Yaxshi so‘z — jon ozig‘i.
Sinfda faoliyat
«Ma’nodosh topqirlar»: o‘qituvchi so‘z aytadi (katta, kichik, yaxshi), bolalar 2–3 ta ma’nodosh so‘z topadi.
Mashq
1
Bola «ko‘rkam» so‘zini kimdan eshitdi?
Bobosidan
2
«Ona tilim» deganda bola nimalarni eslaydi?
Onasining allasini, kitoblarini va do‘stlari bilan suhbatni
3
Tilni asrash uchun nima qilish kerak?
To‘g‘ri va chiroyli gapirish, ko‘p kitob o‘qish
4
«Katta» so‘ziga ikkita ma’nodosh toping.
Masalan: ulkan, bahaybat
5
O‘zbek tili qaysi tillar oilasiga kiradi?
Turkiy tillar oilasiga