57
Bastakor Yunus bobo
Darslik: 4-qism, 17–19-betlar
MaqsadAbdulla Po‘latovning Yunus Rajabiyga bag‘ishlangan she’ri haqida umumiy ma’lumot berish; Shashmaqom va uning maqomlarini bilish; o‘z matnimiz asosida musiqa merosini asrash haqida fikr yuritish.
Yangi so‘zlar
bastakor · composermaqom · maqom (a classical musical mode)cholg‘u · musical instrumentmeros · heritage
Tushuntirish
Darslikdagi «Bastakor Yunus bobo» she’ri Abdulla Po‘latovniki; u bastakor Yunus Rajabiyga bag‘ishlangan. Yunus Rajabiy — O‘zbekiston xalq artisti, bastakor va musiqachi; u 1500 dan ortiq xalq qo‘shiq va navolarini jamlab, yo‘qolib ketishdan saqlab qolgan. Biz she’rni keltirmaymiz, o‘z matnimizni o‘qiymiz. «Shashmaqom» forscha «olti maqom» degani: Buzruk, Rost, Navo, Dugoh, Segoh, Iroq. U 2003-yilda YUNESKO ro‘yxatiga kiritilgan. Maqomlar avloddan avlodga «ustoz-shogird» usulida o‘tgan. Matnni o‘qib, qanday cholg‘ular nomi aytilganini yozamiz.
Namunalar
Matn «Dutor sadosi». Ustoz Sobir akaning to‘garagida bolalar dutor, nay va doira chalishni o‘rganardi. Bir kuni ustoz: «Qadimgi kuylarni eslab qolish uchun ularni yozib olish kerak», dedi. Bolalar keksa ijrochilardan kuy aytib berishni so‘radi va telefonga yozib oldi. Keyin ularni daftarga ko‘chirdi. Konsertda yosh ijrochilar o‘sha kuylarni tinglovchilar oldida chaldi.
Cholg‘ular: dutor, nay, doira. G‘oya: meros asralsa, yo‘qolmaydi.
Sinfda faoliyat
«Cholg‘ular jadvali»: bolalar uchta cholg‘u nomi va ularni chalish usulini (puflab, torni chertib, urib) jadvalga yozadi.
Mashq
1
Bolalar qaysi cholg‘ularni o‘rganardi?
Dutor, nay va doira
2
Ustoz nima dedi?
Qadimgi kuylarni yozib olish kerak.
3
Bolalar kuylarni qanday saqladi?
Yozib olib, daftarga ko‘chirdi.
4
Shashmaqomda nechta maqom bor?
Oltita
5
Yunus Rajabiy nima qilgan?
Xalq qo‘shiq va navolarini jamlab, saqlab qolgan.