Darslar 40–41 · 2 ta dars · M.E. Toirova. O‘qish savodxonligi 4-sinf, 1-qism; U.B. Aydarova, N.K. Azizova, M.E. Toirova. 2-qism; U.B. Aydarova, N.K. Azizova. 3- va 4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
40
Suvda xotira bor
Darslik: 3-qism, 31–34-betlar
MaqsadMa’lumot matnida isbotlangan faktlar va isbotlanmagan da’volarni farqlash; suvning xususiyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
suv · waterbug‘ · vapour, steamda’vo · claimisbotlangan · proven
Tushuntirish
Darslikda «Suvda xotira bor» ilmiy-ommabop matni bor: unda suvning xususiyatlari va ba’zi tadqiqotchilarning fikrlari keltirilgan. Biz uni qayta aytmaymiz, o‘z matnimizni o‘qiymiz. Suv uch holatda bo‘ladi: suyuq, qattiq (muz) va gazsimon (bug‘). Odam tanasining katta qismi suvdan iborat. Matn o‘qiganda faktni da’vodan ajratamiz: fakt tekshirilgan va ko‘p manbada tasdiqlangan; da’vo esa hali isbotlanmagan bo‘lishi mumkin. Darslikdagi suv «xotirasi» haqidagi fikrlarni ko‘pchilik olimlar isbotlanmagan deb hisoblaydi, shuning uchun bunday gaplarni tekshirib ko‘rish kerak.
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
Suv
Havo
🤔 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola o‘rtog‘i aytgan qiziq gapni eshitib, buni qayerdan bilganini so‘radi. Manba aniq bo‘lgach, unga ishondi.
Kim ishlatadi
Fan o‘qituvchilari, jurnalistlar
Bugun sinab ko‘ring
Bugun eshitgan bir gapning manbasini o‘ylab ko‘ring: kim aytdi, qayerdan bildi?
Namunalar
Fakt
Da’vo
muz suvda suzadi
«suv musiqani eshitadi»
«Suv haqida». Suv Yerdagi hayot uchun eng zarur moddadir. U uch holatda uchraydi: daryoda suyuq, qishda muz holida qattiq, qaynaganda esa bug‘ bo‘ladi. Muz suvda cho‘kmay, ustida suzib yuradi. Odam tanasining qariyb yarmidan ko‘pi suvdan iborat. Shuning uchun har kuni yetarli toza suv ichish kerak. Suvni tejash — kelajak uchun qayg‘urish demak.
Fakt: muz suvda suzadi. Da’vo (tekshirish kerak): «suv musiqani eshitadi». Savol: buni kim, qanday isbotlagan?
Sinfda faoliyat
«Fakt yoki da’vo?»: o‘qituvchi gaplarni o‘qiydi; bolalar «fakt» yoki «tekshirish kerak» kartochkasini ko‘taradi.
Mashq
1
Suv qanday uch holatda bo‘ladi?
Suyuq, qattiq (muz), gazsimon (bug‘)
2
Muz suvda cho‘kadimi?
Yo‘q, suzib yuradi.
3
Odam tanasi qanchasi suvdan iborat?
Yarmidan ko‘pi
4
Fakt va da’vo o‘rtasidagi farqni ayting.
Fakt tekshirilgan va tasdiqlangan; da’vo isbotlanmagan bo‘lishi mumkin.
5
Suvni qanday tejaymiz? Ikkita usul ayting.
Masalan: tishni yuvganda jo‘mrakni yopish; ortiqcha suv to‘kmaslik