☰ Mundarija · O‘qish savodxonligi

Suv va havo: tanqidiy o‘qish

Darslar 40–41 · 2 ta dars · M.E. Toirova. O‘qish savodxonligi 4-sinf, 1-qism; U.B. Aydarova, N.K. Azizova, M.E. Toirova. 2-qism; U.B. Aydarova, N.K. Azizova. 3- va 4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
40

Suvda xotira bor

Darslik: 3-qism, 31–34-betlar
MaqsadMa’lumot matnida isbotlangan faktlar va isbotlanmagan da’volarni farqlash; suvning xususiyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
suv · waterbug‘ · vapour, steamda’vo · claimisbotlangan · proven
Tushuntirish

Darslikda «Suvda xotira bor» ilmiy-ommabop matni bor: unda suvning xususiyatlari va ba’zi tadqiqotchilarning fikrlari keltirilgan. Biz uni qayta aytmaymiz, o‘z matnimizni o‘qiymiz. Suv uch holatda bo‘ladi: suyuq, qattiq (muz) va gazsimon (bug‘). Odam tanasining katta qismi suvdan iborat. Matn o‘qiganda faktni da’vodan ajratamiz: fakt tekshirilgan va ko‘p manbada tasdiqlangan; da’vo esa hali isbotlanmagan bo‘lishi mumkin. Darslikdagi suv «xotirasi» haqidagi fikrlarni ko‘pchilik olimlar isbotlanmagan deb hisoblaydi, shuning uchun bunday gaplarni tekshirib ko‘rish kerak.

Namunalar
«Suv haqida». Suv Yerdagi hayot uchun eng zarur moddadir. U uch holatda uchraydi: daryoda suyuq, qishda muz holida qattiq, qaynaganda esa bug‘ bo‘ladi. Muz suvda cho‘kmay, ustida suzib yuradi. Odam tanasining qariyb yarmidan ko‘pi suvdan iborat. Shuning uchun har kuni yetarli toza suv ichish kerak. Suvni tejash — kelajak uchun qayg‘urish demak.
Fakt: muz suvda suzadi. Da’vo (tekshirish kerak): «suv musiqani eshitadi». Savol: buni kim, qanday isbotlagan?
Sinfda faoliyat

«Fakt yoki da’vo?»: o‘qituvchi gaplarni o‘qiydi; bolalar «fakt» yoki «tekshirish kerak» kartochkasini ko‘taradi.

Mashq
1
Suv qanday uch holatda bo‘ladi?
2
Muz suvda cho‘kadimi?
3
Odam tanasi qanchasi suvdan iborat?
4
Fakt va da’vo o‘rtasidagi farqni ayting.
5
Suvni qanday tejaymiz? Ikkita usul ayting.