☰ Mundarija · O‘qish savodxonligi

Kundalik mo‘jizalar va tuz sirlari

Darslar 67–68 · 2 ta dars · M.E. Toirova. O‘qish savodxonligi 4-sinf, 1-qism; U.B. Aydarova, N.K. Azizova, M.E. Toirova. 2-qism; U.B. Aydarova, N.K. Azizova. 3- va 4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
68

Dengiz suvi nega sho‘r?

Darslik: 4-qism, 60–63-betlar
MaqsadXitoy xalq ertagi «Dengiz suvi nega sho‘r?» haqida umumiy ma’lumot berish; tuzning foydasi va zarari haqidagi axborot matnini o‘qish; ertak va ilmiy tushuntirishni taqqoslash.
Yangi so‘zlar
tuz · saltochko‘zlik · greeddengiz · seabug‘lanish · evaporation
Tushuntirish

Darslikda «Dengiz suvi nega sho‘r?» nomli xitoy xalq ertagi berilgan; unda mehr-shafqat va ochko‘zlik mavzusi yoritiladi, ertak dengiz suvi shorligini tushuntiradi. Biz uni qayta aytmaymiz. Ertak va ilm bir xil javob bermaydi. Ilmiy tushuntirish: daryolar tog‘ jinslaridan erigan tuzlarni dengizga olib boradi, quyosh ta’sirida suv bug‘lanadi, tuz esa dengizda qoladi. Tuz tanamiz uchun zarur, lekin ko‘p iste’mol qilish sog‘liqqa zarar; kuniga taxminan bir choy qoshiqdan ortiq bo‘lmasligi tavsiya etiladi. Tuproqda tuz haddan ko‘p bo‘lsa, o‘simliklar yaxshi o‘smaydi.

Namunalar
Matn «Dengiz tuzi». Daryolar tog‘lardan oqib, o‘zi bilan juda oz miqdorda tuz olib keladi. Bu suv dengizga quyilganda, quyosh nuri suvning bir qismini bug‘latadi. Tuz esa bug‘lanmaydi, dengizda qoladi. Ming yillar davomida suv tobora sho‘rroq bo‘lgan. Odamlar dengiz suvini quritib, tuz oladi. Oshxona tuzi taomga ta’m beradi, lekin uni me’yorida ishlatish kerak.
Taqqoslash: ertak — g‘oyani ko‘rsatadi; ilm — sababni tushuntiradi.
Sinfda faoliyat

«Ertak va ilm»: bolalar ikki ustunli jadvalga ertak va ilmiy tushuntirishning farqini yozadi.

Mashq
1
Daryolar dengizga nima olib boradi?
2
Quyosh suvga qanday ta’sir qiladi?
3
Tuz nima uchun dengizda qoladi?
4
Ko‘p tuz iste’mol qilish nima qiladi?
5
Ertak qaysi xalqqa tegishli?