41
Tutun zahri
Darslik: 3-qism, 36–38-betlar
MaqsadAudiomatnni tinglab, gaplarning to‘g‘ri-noto‘g‘riligini aniqlash; barglarni yoqishning zararini va muqobil yo‘llarni bilish.
Yangi so‘zlar
xazon · fallen leavestutun · smokekompost · compostzararli · harmful
Tushuntirish
Darslikda «Tutun zahri» audiomatni bor: unda kuzda barglarni yoqishning zarari haqida so‘z boradi. Biz uni qayta aytmaymiz, o‘z audiomatnimizni tinglaymiz. Yoqilgan barglardan chiqadigan tutun ko‘zni va nafas yo‘llarini bezovta qiladi, ayniqsa kichik bolalar va kasal odamlar uchun xavfli. Olov esa yong‘in chiqarishi mumkin, shuning uchun bolalar olov bilan hech qachon o‘ynamaydi va kattalar yordamisiz yaqinlashmaydi. Barglarni yoqmasdan yig‘ib, kompost qilish yoki daraxt tagiga solish mumkin; ular tuproqqa ozuqa bo‘ladi.
Namunalar
Audiomatn «Xazonlar». Kuzda mahallamizda daraxt barglari to‘kilib, ko‘chani sariq gilamday qopladi. Ba’zi odamlar ularni yoqib yuboradi, shunda ko‘chani og‘ir tutun bosadi. Tutun ko‘zlarni achishtiradi, yo‘talni kuchaytiradi va havoni ifloslaydi. Buning o‘rniga barglarni yig‘ib, hovlining burchagida kompost chuqurida chiritish mumkin. Bir yildan keyin undan tuproqqa yaxshi o‘g‘it hosil bo‘ladi. Havo toza bo‘lsa, hammamiz yaxshi nafas olamiz.
To‘g‘ri/noto‘g‘ri: 1) Tutun ko‘zni achishtiradi — to‘g‘ri. 2) Barglar tuproqqa foyda bermaydi — noto‘g‘ri.
Sinfda faoliyat
«Ha — yo‘q»: o‘qituvchi audiomatndan keyin gaplarni aytadi; bolalar «ha» (qo‘lni ko‘tarish) yoki «yo‘q» (turish) bilan javob beradi.
Mashq
1
Kuzda ko‘chani nima qopladi?
To‘kilgan daraxt barglari
2
Tutun nimaga zarar qiladi?
Ko‘zga, nafas yo‘llariga va havoga
3
Barglarni yoqish o‘rniga nima qilish mumkin?
Yig‘ib, kompost qilish
4
Kompostdan nima hosil bo‘ladi?
Tuproq uchun o‘g‘it
5
Nega bolalar olov yoqmaydi?
Yong‘in chiqishi va kuyish xavfi bor.