55
Kechikishli harakat
Darslik: 2-qism, 55-dars, 49–51-betlar
MaqsadKechikishli harakatga doir masalalar: boshlang‘ich oraliq bilan.
Yangi so‘zlar
boshlang‘ich oraliq · starting gapyechish rejasi · plan of solutionteskari masala · reverse problemfarq · difference
Tushuntirish
Jismlar dastlab bir-biridan S₀ masofada bo‘lib, oldindagisi tezroq yursa, yechish rejasi: 1) uzoqlashish tezligini topamiz: v₁ − v₂; 2) t vaqtda qancha uzoqlashganini: (v₁ − v₂) × t; 3) unga boshlang‘ich oraliqni qo‘shamiz: S = S₀ + (v₁ − v₂) × t. Teskari masalalarda shu bog‘lanishdan noma’lum vaqt yoki tezlikni topamiz. Agar orqadagisi tezroq bo‘lsa, bu quvlama harakat – oraliq kamayadi.
Namunalar
Oldindagi 12 km/h, orqadagi 8 km/h, oraliq 5 km: 4 h dan keyin 5 + (12 − 8) × 4 = 21 km.
Oraliq 3 h da 10 km dan 40 km ga yetdi: uzoqlashish tezligi (40 − 10) : 3 = 10 km/h.
Sinfda faoliyat
«Quvlamami yoki kechikishlimi?»: o‘qituvchi ikki jismning tezligini va kim oldinda ekanini aytadi; bolalar oraliq ortadimi yoki kamayadimi, aytib, mos formulani yozadi.
Mashq
1
Oldindagi velosipedchi 12 km/h, undan 5 km orqadagisi 8 km/h tezlik bilan bir tomonga ketyapti. 4 h dan keyin ular orasi necha km?
21
2
Ikki mashina bir tomonga ketyapti, orasi 10 km. Oldindagisi 80 km/h, orqadagisi 70 km/h. Necha soatdan keyin ular orasi 40 km bo‘ladi?
3
3
Ikki velosipedchi bir joydan bir tomonga 20 va 14 km/h bilan chiqdi. 3 h dan keyin orasi necha km?
18
4
Ikki mashina bir joydan bir tomonga chiqdi. 3 h da oldindagisi orqadagisidan 45 km uzoqlashdi. Orqadagisi 60 km/h bilan yurgan. Oldindagisining tezligi necha km/h?
75