54
Kechikishli harakat
Darslik: 2-qism, 54-dars, 46–48-betlar
MaqsadKechikishli harakat: bir yo‘nalishda ketayotgan jismlarning uzoqlashishi.
Yangi so‘zlar
kechikishli harakat · lagging motionuzoqlashish tezligi · separation speedbir yo‘nalishda · in the same directionortda qolish · falling behind
Tushuntirish
Ikki jism bir yo‘nalishda harakatlanib, oldindagisi tezroq bo‘lsa, orqadagisi tobora ortda qoladi – ular uzoqlashadi. Bunday harakat kechikishli harakat deyiladi. Uzoqlashish tezligi: v_uz = v₁ − v₂ (oldindagining tezligidan orqadagining tezligi ayriladi). Ikkalasi bir joydan chiqsa, t vaqtdan keyin ular orasidagi masofa (v₁ − v₂) × t bo‘ladi. Masalan, oldindagi velosipedchi 18 km/h, orqadagi piyoda 5 km/h bilan yursa, oraliq har soatda 13 km ga ortadi.
Namunalar
Bir joydan bir tomonga 18 va 5 km/h: v_uz = 18 − 5 = 13 km/h; 3 h da 13 × 3 = 39 km.
Bir startdan 6 m/s va 4 m/s tezlikda yugurgan bolalar 10 s da (6 − 4) × 10 = 20 m uzoqlashadi.
Sinfda faoliyat
«Jadval to‘ldiramiz»: daftarda t = 0, 1, 2, 3, 4 h uchun ikki jismning start joyidan masofasini va ular orasidagi oraliqni yozing; oraliq har soatda bir xil songa ortishini ko‘ring.
Mashq
1
Velosipedchi 18 km/h, piyoda 5 km/h tezlik bilan bir joydan bir tomonga chiqdi. Uzoqlashish tezligi necha km/h?
13
2
Shu velosipedchi va piyoda 3 h dan keyin bir-biridan necha km uzoqda bo‘ladi?
39
3
Ikki bola bir startdan bir tomonga 6 m/s va 4 m/s tezlikda yugurdi. 10 s dan keyin ular orasi necha m?
20
4
Ikki avtomobil bir joydan bir tomonga 90 va 70 km/h tezlik bilan chiqdi. Necha soatdan keyin ular orasi 60 km bo‘ladi?
3