22
Ko‘p xonali sonlarni qo‘shish va ayirish
Darslik: 1-qism, 22-dars, 67–69-betlar
MaqsadKo‘p xonali sonlarni qo‘shish va ayirishga doir masalalar yechish.
Yangi so‘zlar
masala · word problemshart · conditionsavol · questionifoda tuzish · writing an expression
Tushuntirish
Masalani yechishda avval shartni diqqat bilan o‘qiymiz va nima ma’lum, nima so‘ralayotganini aniqlaymiz. Keyin ifoda yoki tenglama tuzamiz, uni hisoblaymiz va javobni masalaning savoli bilan solishtirib tekshiramiz. «Necha taga ko‘p» degani qo‘shish, «necha taga kam» degani ayirish bilan bog‘liq.
Namunalar
Birinchi kuni 412 000 l yoqilg‘i keldi, ikkinchi kuni 135 000 l kam. Ikkinchi kuni 277 000 l; ikki kunda 412 000 + 277 000 = 689 000 l.
Birinchi sinfda 24 o‘quvchi, ikkinchisida 9 ta ko‘p – 33 o‘quvchi, uchinchisida ikkinchisidan 6 ta kam – 27 o‘quvchi. Jami 84 o‘quvchi.
Sinfda faoliyat
«Masala ustaxonasi»: guruhlar uchta ma’lumotli masalani o‘ylab topadi (shartida 5–6 xonali sonlar bo‘lsin) va boshqa guruhga yechish uchun beradi.
Mashq
1
Kecha omborga 412 000 l yoqilg‘i keltirildi, bugun kechagidan 135 000 l kam. Ikki kunda jami necha litr keltirildi?
689000
2
Tog‘ cho‘qqisi 4 120 m balandlikda, lager esa 2 875 m da. Lager cho‘qqidan necha metr pastda?
1245
3
Velopoyga uch bosqichdan iborat. Birinchi bosqich 4 260 m, ikkinchisi birinchisidan 1 580 m qisqa, uchinchisi birinchisidan 905 m uzun. Butun poyga necha metr?
12105
4
Maktab sayohatiga uchta sinf chiqdi. Birinchi sinfdan 24 o‘quvchi, ikkinchisidan 9 ta ko‘p, uchinchisidan ikkinchisidagidan 6 ta kam o‘quvchi bordi. Jami necha o‘quvchi?
84
5
Birinchi guruh ikkinchisidan 18 nafar ko‘p. Guruhlar teng bo‘lishi uchun birinchisidan necha kishini ikkinchisiga o‘tkazish kerak?
9