123
Qiymatga doir masalalar yechish
Darslik: 4-qism, 123-dars, 40–42-betlar
MaqsadIkki xil tovar va qaytim bilan qiymatga doir masalalar; sxema va jadval.
Yangi so‘zlar
qaytim · changejami · in totaltovar · goodsto‘lov · payment
Tushuntirish
Masalada ikki xil tovar bo‘lsa, har birining qiymatini alohida topamiz, keyin ularni qo‘shamiz. Agar umumiy qiymat va bitta tovarning qiymati ma’lum bo‘lsa, ikkinchisini ayirish bilan topamiz. Qaytim = berilgan pul – xarid qiymati. Shartni p, n, C ustunli jadvalga yozsak, masala aniq ko‘rinadi.
soni n = 4 dona
Ko‘paytirish: jami = bir qism × qismlar soni; bo‘lish — teskari amal
🎒 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Daftar va ruchka sotib olish uchun ikkala narxni qo‘shamiz. Ko‘proq pul to‘lasak, do‘kon farqini qaytaradi.
Kim ishlatadi
Kassirlar, xaridorlar
Bugun sinab ko‘ring
O‘yinchoq 4 tanga, kitob 5 tanga. Siz 10 tanga to‘ladingiz. Qaytim qancha?
Namunalar
| tovar | p | n | C |
|---|---|---|---|
| sabzi | 3 000 | 5 | 15 000 |
| piyoz | 2 500 | 4 | 10 000 |
Non va 3 ta somsa uchun 15 000 so‘m to‘landi, non 3 000 so‘m. Somsalar qiymati 15 000 – 3 000 = 12 000, bitta somsa 12 000 : 3 = 4 000 so‘m.
Sinfda faoliyat
«Bozor stoli»: guruhlar narx ro‘yxati tuzadi (3–4 ta mahsulot). Boshqa guruh «xarid savati» aytadi, sotuvchilar jami qiymatni va 100 000 so‘mdan qaytimni hisoblaydi.
Mashq
1
Madina 2 kg olma (11 000 so‘m/kg) va 3 kg nok (14 000 so‘m/kg) sotib oldi. Jami necha so‘m to‘ladi?
64000
2
Katta tort va 5 ta pirojniy uchun 95 000 so‘m to‘landi. Tort 70 000 so‘m. Bitta pirojniy necha so‘m turadi?
5000
3
Aziza sotuvchiga 100 000 so‘m berdi va 3 kg uzum (22 000 so‘m/kg) oldi. Qaytim necha so‘m?
34000
4
Sharbat 7 000 so‘m/dona. Sardor 7 dona sharbat olib, 50 000 so‘m berdi. Qaytim necha so‘m?
1000