109
Tarkibli tenglamalar
Darslik: 3-qism, 109-dars, 123–125-betlar
MaqsadTarkibli tenglamalar: amallar tartibini aniqlab, oxirgi amaldan qutulish.
Yangi so‘zlar
tarkibli tenglama · multi-step equationoxirgi amal · last operationamallar tartibi · order of operationsildiz · root
Tushuntirish
Chap yoki o‘ng tomonida bir nechta amal bo‘lgan tenglama tarkibli deyiladi. Uni yechish uchun: 1) noma’lum o‘rnida son turibdi deb tasavvur qilamiz; 2) chap tomondagi amallar tartibini aniqlaymiz (qavs, ko‘paytirish va bo‘lish, so‘ng qo‘shish va ayirish); 3) oxirgi bajariladigan amaldan qutulamiz – teskari amal bilan; 4) hosil bo‘lgan sodda tenglamani yechamiz. Oxirida ildizni tekshiramiz.
Namunalar
4 × x + 9 = 57. Oxirgi amal – qo‘shish. 4 × x = 57 − 9 = 48; x = 48 : 4 = 12. Tekshirish: 4 × 12 + 9 = 57.
(y + 6) : 3 = 11. Oxirgi amal – bo‘lish. y + 6 = 11 × 3 = 33; y = 33 − 6 = 27. Tekshirish: (27 + 6) : 3 = 11.
Sinfda faoliyat
«Amal tartibi qadamlari»: bolalar tenglamani kartalarga yozadi; har bir qadamda qaysi amaldan qutulishni rangli qalamda belgilaydi (1-qadam – qizil, 2-qadam – ko‘k).
Mashq
1
4 × x + 9 = 57 tenglamani yeching.
12
2
(y + 6) : 3 = 11 tenglamani yeching.
27
3
60 − x : 3 = 45 tenglamani yeching.
45
4
5 × (z − 3) = 35 tenglamani yeching.
10
5
Aziza o‘ylagan songa 12 ni qo‘shib, yig‘indini 5 ga ko‘paytirdi va 100 hosil qildi. U qaysi sonni o‘ylagan?
8