🎯 Missiya: Jasur kompyuter do‘konining shartnoma loyihasini imzolaydimi yoki o‘zgartirish so‘raydimi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
J
JasurDo‘stlar, kompyuter ta’mirlash do‘konidan ish taklifi: haftasiga 8 soat (shanba 4 + dushanba 2 + chorshanba 2), soatiga 15 000 so‘m. Shartnoma loyihasini yubordilar (misol).
Z
ZarinaOyiga 4 hafta: 8 · 4 = 32 soat, 32 · 15 000 = 480 000 so‘m. Shartnomada yana bir band: «jihoz uchun 300 000 so‘m depozit».
A
Anvar300 000 / 15 000 = 20 soat ish haqi, ya’ni oylik daromadning 300 / 480 = 62,5 %. Katta qism! Tadbirkorlik darsidan bank krediti tamoyillari: maqsadlilik, muddat, qaytarilish, to‘lov, ta’minot.
M
MalikaDepozit — bir turdagi ta’minot. Shuning uchun yozuvda uning maqsadi, muddati va qaytarilishi aniq bo‘lishi kerak. Hozir faqat «depozit» deyilgan.
Tadbirkorlik asoslari
🔒Qulf 1: Shartnoma loyihasi va depozit
Topshiriq: Depozit bandida nima yetishmaydi?
🔑 Kalit: Depozit (300 000 = 20 soatlik haq, oyligining 62,5 %) bandida maqsad, muddat va qaytarilish yozilmagan.
J
JasurBoshqa band: «Xodim mijozlar kompyuterlariga kira oladi». Kimning qaysi ma’lumotiga? Aniq yozilmagan.
Z
ZarinaDavlat va huquq darsidan: Konstitutsiya har kimga qonun taqiqlamagan har qanday axborotni izlash, olish va tarqatish huquqini beradi, lekin bu huquq boshqa odamlarning shaxsiy hayoti bilan cheklanadi. «Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida» va «Kiberxavfsizlik to‘g‘risida» qonunlar bor.
A
AnvarJinoyat kodeksi kompyuter axborotiga ruxsatsiz kirishni jinoyat deb biladi: masalan, parolni topib kirish. Demak, faqat yozma ruxsat berilgan ishni qilamiz.
J
JasurShartnomaga so‘rayman: «Xodim faqat mijozning yozma roziligi bilan va faqat ta’mirga kerakli qismga kiradi».
Davlat va huquq asoslari
🔒Qulf 2: Kompyuterga ruxsatli kirish
Topshiriq: Mijoz kompyuteriga qanday kirish to‘g‘ri?
🔑 Kalit: Ruxsatsiz kirish — jinoyat; shartnomaga yozma ruxsat bilan, faqat ta’mirga kerakli qismga kirish bandi so‘raladi.
Seshanba
A
AnvarInformatikadan: JavaScript — brauzerda ishlaydigan dasturlash tili, sahifani foydalanuvchi harakatiga javob beradigan qiladi. Kod matn muharririda yoziladi, brauzer va uning ishlab chiquvchi vositalari bilan tekshiriladi.
J
JasurMen oddiy hisoblash shaklini yozdim: soat va stavkani kiritaman, tugmani bossam, natija chiqadi: pay = hours * rate. 32 va 15 000 uchun 480 000.
Z
ZarinaDepozit bilan ham sinab ko‘r: birinchi oy sof daromad 480 000 − 300 000 = 180 000, depozit qaytarilmasa. Qaytarilsa, 480 000.
J
JasurShuning uchun depozit qaytarilishi shartnomada yozilishi kerak.
JasurJadvalim: maktab, seshanba va payshanba 18:00–19:30 da kurash mashg‘uloti. Shartnomadagi kechki soatlar bunga to‘g‘ri kelmasligi kerak.
Z
ZarinaO‘zbekiston tarixidan sport: 1992-yilda «Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida»gi qonun, 2015-yilda yangi tahrir. 2000-yildan oliy o‘quv yurtlari («Universiada»), kollejlar («Barkamol avlod») va maktablar («Umid nihollari») uchun uch bosqichli o‘yinlar.
A
AnvarMilliy Olimpiya qo‘mitasi Xalqaro Olimpiya qo‘mitasi tomonidan 1993-yil sentyabrda tan olingan. Kurash — o‘zbek milliy belbog‘li kurashi.
J
JasurDemak, kechki ish soatlari dushanba va chorshanba 18:00–20:00 da bo‘ladi, seshanba va payshanba bo‘sh qoladi — mashg‘ulot uchun.
O‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 5: Haftalik jadval va sport
Topshiriq: Kurash mashg‘uloti qaysi kunlarda?
🔑 Kalit: Kurash seshanba va payshanba 18:00–19:30 da: kechki ish dushanba va chorshanba 18:00–20:00 ga qo‘yiladi.
Chorshanba
M
MalikaIngliz tilida ravish — ish qanday bajarilishini bildiradi: polite → politely, careful → carefully, quick → quickly. -y bilan tugasa y i ga o‘zgaradi: easy → easily, happy → happily.
A
AnvarTartibsiz shakllar: good → well, fast → fast, hard → hard. Ammo hardly — «deyarli yo‘q», lately — «yaqinda». Masalan: “She works hard.” / “She hardly works.”
J
JasurDo‘konga ishda: “I will serve customers politely and repair the computers carefully.” Va xatda: “I would be pleased to start on Saturday.”
Ingliz tili
🔒Qulf 6: Xizmat ko‘rsatish va ravishlar
Topshiriq: Qaysi gap to‘g‘ri?
A
AzizJasur aka, juma kuni Osmon to‘garagida Quyosh energiyasi haqida ma’ruza bor. Quyosh nima bilan yonadi? 🔥
J
JasurAstronomiyadan: Quyosh yadrosida (T ≈ 15 mln K) to‘rtta proton bitta geliy yadrosiga aylanadi. Hosil bo‘lgan yadro massasi dastlabkidan ≈ 0,7 % kam — massa defekti energiyaga aylanadi: E = Δm · c².
M
Malika1 kg vodorod uchun Δm = 0,007 kg, E = 0,007 · 9·10¹⁶ = 6,3·10¹⁴ J. Quyosh yorqinligi L ≈ 3,8·10²⁶ W: sekundiga Δm = L / c² ≈ 4,2·10⁹ kg — taxminan 4,2 million tonna.
Z
ZarinaXromosfera — fotosfera ustidagi siyrak qatlam, qalinligi ≈ 2000–3000 km, to‘liq tutilishda qizil hoshiya sifatida ko‘rinadi (Hα, 656,3 nm). Toj — tashqi atmosfera, Quyosh shamoli undan oqadi.
Astronomiya
🔒Qulf 7: Aziz: Quyosh energiyasi
Topshiriq: Quyosh energiyasining manbayi?
Payshanba
A
AnvarFizika laboratoriyasi: difraksion panjara bilan to‘lqin uzunligi λ = d · y / (n · x). d = 10 μm = 10 000 nm, n = 1, x = 1000 mm, y = 50 mm: λ = 10 000 · 50 / 1000 = 500 nm.
ZarinaKimyodan: normal konsentratsiya CN = nekv / V, nekv = m / E. 1 M H₂SO₄ — 2 N (E = 98 / 2 = 49 g/ekv). 2 l 0,1 N eritma uchun nekv = 0,2, m = 0,2 · 49 = 9,8 g. Kimyo o‘qituvchisi nazoratida.
FizikaKimyo (Umumiy kimyo)
🔒Qulf 8: Panjara va normal konsentratsiya
Topshiriq: λ = d · y / (n · x): d = 10 000 nm, y = 50 mm, n = 1, x = 1000 mm. λ?
J
JasurYakshanba dam olish kuni: oila bilan tog‘ etagiga sayohat va eski madrasani ko‘rish. Biologiya: troposferada har 100 m ko‘tarilganda harorat taxminan 0,6 °C pasayadi.
M
MalikaShahar +5 °C, sayohat joyi 1000 m balandroq: 1000 / 100 · 0,6 = 6 °C kam, ya’ni −1 °C. Iliq kiyinish kerak!
Z
ZarinaBiosfera chegarasi: quyi atmosfera, butun gidrosfera va yuqori litosfera. Ozon qatlami stratosferada (20–25 km), Quyoshning zararli ultrabinafsha nurlarini ko‘p qismini yutadi.
A
AnvarDin tarixi darsi: madaniyat moddiy (binolar, qurollar, kitoblar) va ma’naviy (qadriyatlar, urf-odatlar, adabiyot) turga bo‘linadi. Madrasa va qo‘lyozmalar moddiy meros, axloq qoidalari va bayramlar ma’naviy meros.
BiologiyaDunyo dinlari tarixi
🔒Qulf 9: Yakshanba sayohati
Topshiriq: Shahar +5 °C. 1000 m balandroqda harorat taxminan?
Juma
Z
ZarinaJahon tarixidan: 1980-yillar oxirida Yaponiyada ko‘chmas mulk va aksiyalar narxi haddan tashqari ko‘tarilgan; 1990-yillar boshida bu «puflama iqtisodiyot» yorilib, uzoq sekin o‘sish davri — «yo‘qotilgan o‘n yilliklar» boshlangan.
J
JasurRus tilida inshoning boshi: «Цены выросли слишком высоко, потом пузырь лопнул.» Bu bog‘lovchisiz qo‘shma gap — voqealar ketma-ketligi, vergul. «Экономика замедлилась: пузырь лопнул.» — sabab, ikki nuqta.
A
AnvarKo‘chirma gap: «“Пузырь лопнул”, — сказал экономист.» O‘zlashtirma gap: «Экономист сказал, что пузырь лопнул.»
M
MalikaNarxi haddan tashqari oshgan narsaga ehtiyot bo‘lamiz. Shartnomada «ajoyib» va’dalar bo‘lsa, ularni yozma tekshirish kerak.
Jahon tarixiRus tili
🔒Qulf 10: Yaponiya haqida insho
Topshiriq: Qaysi gapda ikki nuqta sabab bildiradi?
Z
ZarinaAdabiyotdan: Anbar Otin (1870–1910) — XIX asr ikkinchi yarmi va XX asr boshidagi o‘zbek shoiralaridan biri. «Tarjimayi hol» — uning o‘zi haqida she’riy bayoni. Taxallus — ijodiy nom.
M
MalikaOtin — savodli ayol, qizlar maktabini yuritgan. «Risolayi falsafayi siyohon» 1910-yilda yozilgan, falsafiy-publitsistik yo‘nalishning ilk namunalaridan, to‘rt faslli. Matnini aytib bermayman, kitobdan o‘qiymiz.
J
Jasur1910 − 1870 = 40 yil. Shu qisqa umr ichida u o‘qigan va she’r yozgan — demak, vaqt qadrli.
Adabiyot
🔒Qulf 11: Anbar Otin
Topshiriq: Risola nima?
J
JasurKalitlar. 🔑1 depozit 300 000 = 20 soatlik haq (62,5 %), maqsad, muddat, qaytarilish yozilmagan. 🔑2 ruxsatsiz kirish — jinoyat; yozma ruxsat band kerak. 🔑3 oylik 32 · 15 000 = 480 000. 🔑4 kurash seshanba va payshanba.
Z
ZarinaMurosa: ishni rad etsak, 480 000 yo‘qoladi; shartnomani o‘zgartirishsiz imzolasak, xavf katta. Uchinchi yo‘l — o‘zgartirishlarni so‘rash.
A
AnvarTaklif: depozitni olib tashlash yoki «100 000 so‘m, jihoz saqlash uchun, 3 oydan keyin to‘liq qaytariladi» deb yozish; yozma ruxsat bandi; kechki soatlar dushanba va chorshanba.
J
JasurQaror: ota-onam bilan birga shartnomani o‘qiyman va shu uchta o‘zgartirishni so‘rayman. Imzoni ham ularning roziligi bilan qo‘yaman; o‘zgartirishlar qabul qilinmasa, imzolamayman. Kechki soatlar kurashga to‘sqinlik qilmaydi.
Siz
Hal qiluvchi kalitlar — 1 va 2: depozit shartlari va yozma ruxsat; maosh va jadval esa muammo tug‘dirmaydi.
Tadbirkorlik asoslariDavlat va huquq asoslariInformatika
🔒Qulf 12: Qaror: shartnoma
Topshiriq: Qaror qaysi ikki kalitga asoslandi?
🔑 Kalit: Jasur shartnomani o‘zgartirishlar bilan imzolaydi (depozit shartlari, yozma ruxsat, dushanba/chorshanba kechki soatlar); qabul qilinmasa, imzolamaydi.
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaIngliz tiliInformatikaAdabiyotAstronomiyaBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaJahon tarixiKimyo (Umumiy kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tiliTadbirkorlik asoslari
0 / 15 yulduz
Jamoa hisoboti
Bitiruvchi daftari: birinchi shartnomani o‘qish
Qaror: Jasur shartnomani darhol imzolamadi, uchta o‘zgartirish so‘radi. Dalillar: 1) depozit 300 000 so‘m = 20 soatlik haq, maqsad, muddat va qaytarilishi yo‘q; 2) mijoz kompyuteriga ruxsatsiz kirish jinoyat, shuning uchun yozma ruxsat bandi kerak; 3) oylik 32 · 15 000 = 480 000, kechki soatlar kurash mashg‘ulotiga to‘sqinlik qilmaydi (misol raqamlar). Kelasi yil 11-sinfga maslahat: shartnomani ota-onangiz bilan o‘qing va noaniq bandni so‘rang.
— 11-B jamoa
Topilgan kalitlar
Depozit (300 000 = 20 soatlik haq, oyligining 62,5 %) bandida maqsad, muddat va qaytarilish yozilmagan.
Ruxsatsiz kirish — jinoyat; shartnomaga yozma ruxsat bilan, faqat ta’mirga kerakli qismga kirish bandi so‘raladi.
Oylik 32 · 15 000 = 480 000 so‘m; depozit qaytarilmasa, birinchi oyda 480 000 − 300 000 = 180 000.
Kurash seshanba va payshanba 18:00–19:30 da: kechki ish dushanba va chorshanba 18:00–20:00 ga qo‘yiladi.
Jasur shartnomani o‘zgartirishlar bilan imzolaydi (depozit shartlari, yozma ruxsat, dushanba/chorshanba kechki soatlar); qabul qilinmasa, imzolamaydi.
Yulduzli savollar
32 soat · 15 000 so‘m = ?
V = π ∫₀³ x² dx = ?
O‘ylab ko‘r: depozit 30 000 va qaytariladigan bo‘lsa, qaysi kalit o‘zgarardi?