Elektromagnit to‘lqinlarning umumiy xossalari (ikki muhit chegarasida qaytishi va sinishi). To‘lqinni xarakterlovchi asosiy tushuncha va kattaliklar
Elektromagnit to‘lqin ikki muhit chegarasida qaytish (burchaklar teng) va sinish qonunlariga bo‘ysunadi. Metall sirt to‘lqinni deyarli to‘liq qaytaradi: to‘lqin erkin elektronlarni tebrantiradi va ular ikkilamchi to‘lqin chiqaradi; dielektrikdan esa qaytish kam. Magnit xossasiz muhitda to‘lqin tezligi v = c/√ε, shuning uchun sindirish ko‘rsatkichi n = c/v = √ε (ε — dielektrik singdiruvchanlik). To‘lqin bir muhitdan boshqasiga o‘tganda chastota ν o‘zgarmaydi, tezlik va to‘lqin uzunligi o‘zgaradi: λ = v/ν. Intensivlik (nurlanish oqimi zichligi) — to‘lqin tarqalish yo‘nalishiga tik birlik yuzadan birlik vaqtda o‘tuvchi energiya: I = W/(S·Δt), birligi W/m²; I = w·c (w — energiya zichligi). Nuqtaviy manbadan R masofada I = P/(4πR²), ya’ni masofaning kvadratiga teskari proporsional; shuningdek I ~ ν⁴, shuning uchun past chastotali (masalan, 50 Hz tarmoq) toklar amalda nurlanmaydi, yuqori chastotali toklar esa kuchli nurlanadi.
Sun’iy yo‘ldosh antennasi — egri metall likopcha: u diametri 60 sm bo‘lgan yuzaga tushgan zaif to‘lqin energiyasini fokusdagi 3 sm li qabul qilgichga to‘playdi. Yuzalar nisbati (60/3)² = 400, ya’ni qabul qilgichning o‘zi to‘playdigan energiyadan nazariy jihatdan 400 marta ko‘p. Metall to‘lqinni deyarli to‘liq qaytargani uchun bu ishlaydi.
Aloqa muhandislari antenna likopchalarini sun’iy yo‘ldoshga yo‘naltiradi, radioastronomlar kuchsiz kosmik signallarni yig‘uvchi katta teleskoplar quradi, radar mutaxassislari qaytgan to‘lqinni qabul qiladi.
Yaqin atrofdagi uylarda sun’iy yo‘ldosh likopchalarini kuzating: ularning hammasi taxminan bir tomonga qarashini va qabul qilgich likopcha oldida turishini payqang. Nima uchun bir tomonga qarashini yozing.
Metall idish yoki folga, plastik buyum va radio (o‘qituvchi bilan sinash): o‘rta to‘lqin radiosining antennasi yo‘liga metall plitani qo‘ysangiz, signal pasayishini kuzating. Plastik varaq bilan solishtiring va qaytish/yutilishni izohlang. Mikroto‘lqinli pechga hech narsa solib tajriba qilmang.