Tashqi galaktikalar. Galaktikalarning sinflari va spektrlari
1920-yillarda Xabbl «tumanliklar» ning ko‘pchiligi alohida galaktikalar ekanini (1924, Andromeda sefeidlari) isbotlab, ularni shakli bo‘yicha tasnifladi: elliptik (E0–E7; qari yulduzlar, qizg‘ish, gazi kam), spiral (S va to‘silgan SB; shoxlarda yosh ko‘k yulduzlar va gaz), linzasimon (S0) va tartibsiz (Irr). Bizning Galaktikamiz Mahalliy guruhga kiradi (≈ 80 ga yaqin galaktika): eng yirigi Andromeda (M31, ≈ 2,5 mln yorug‘lik yili, bizga ≈ 110 km/s tezlikda yaqinlashmoqda va milliardlab yildan keyin Somon Yo‘li bilan qo‘shilishi mumkin), Uchburchak (M33), Katta va Kichik Magellan bulutlari. Galaktikalar massasi ≈ 10⁷–10¹³ M☉. Kuzatiladigan Koinotda yuzlab milliardlab galaktika bor deb baholanadi; Xabbl Ultra Chuqur Maydoni kichik bir osmon bo‘lagida o‘n minglab galaktikani ko‘rsatgan. Masofa sefeidlar, Ia turi o‘ta yangi yulduzlar va qizil siljish bilan baholanadi; «Jeyms Uebb» teleskopi 14 dan ortiq qizil siljishli galaktikalarni topgan, ya’ni Koinot yoshi bir necha yuz million yil bo‘lgan davrdagi galaktikalarni.
Ko‘ngillilar loyihalarida minglab galaktika suratlari odamlar tomonidan shakliga qarab saralanadi: spiral, elliptik yoki tartibsiz. Xabbl ham shunday qilgan: avval ko‘rinishiga qarab guruhlarga bo‘lgan. Saralash umumiy xususiyatlarni topishning birinchi qadami.
Botaniklar o‘simliklarni shakliga qarab guruhlaydi, kutubxonachilar kitoblarni mavzusi bo‘yicha saralaydi, astronomlar galaktikalarni ko‘rinishiga qarab tasniflaydi.
Oltita bargni shakliga qarab guruhlarga ajrating va har bir guruh uchun umumiy belgini yozing. Tanish bo‘lmagan o‘simliklarga qo‘l tegizmang.
Galaktika turlarini ishonchli onlayn katalogdan (masalan, NASA/ESA suratlari) topib, 6 ta galaktikani E, S, SB, Irr turlariga ajrating va har birining belgisini yozing.