Yulduzlarning massalarini hisoblash
Qo‘shaloq yulduzlar uchun Kepler uchinchi qonuni quyidagicha: M₁ + M₂ = a³ / P², bu yerda a – nisbiy orbitaning katta yarim o‘qi (AB), P – davr (yil), massalar Quyosh massasida chiqadi. Masalan, Sirius sistemasida a ≈ 19,8 AB, P ≈ 50,1 yil, bundan M₁ + M₂ ≈ 3,1 M☉ (aslida Sirius A ≈ 2,06 M☉, Sirius B ≈ 1,02 M☉). Alohida massalarni topish uchun massa markazi bo‘yicha M₁ / M₂ = a₂ / a₁ nisbatidan foydalaniladi (a₁ + a₂ = a): yulduz massa markazidan qancha yaqin bo‘lsa, shuncha massiv. Natijada yulduzlar massalari ≈ 0,08 dan ≈ 150 M☉ gacha ekani aniqlangan va massa–yorqinlik munosabati (L ∝ M³·⁵) ana shunday ma’lumotlar bilan o‘rnatilgan. Massani bunday bevosita o‘lchab bo‘lmaydigan yakka yulduzlar uchun massa spektr va yorqinlikdan modelga ko‘ra baholanadi.
Arg‘imchoqda ikki bola muvozanat nuqtasini topishga urinadi. Ularning og‘irliklari farq qilsa, ikkalasi ham tebranmay turadigan nuqta o‘rtada emas, boshqa joyda bo‘ladi. Shu nuqta qayerdaligi ularning og‘irliklari nisbatini ko‘rsatadi.
Kran va yuk mashinalarini yuklovchi mutaxassislar yukni muvozanatda joylashtiradi, o‘yin maydonchalari loyihachilari arg‘imchoqlarni hisoblaydi, astronomlar juft yulduzlar massasini topadi.
Chizg‘ichni qalam ustida muvozanatlang, bir uchiga bitta tanga, ikkinchi uchiga ikkita ustma-ust tanga qo‘ying va muvozanat nuqtasini toping.
Hisob: Alfa Kentavr sistemasi uchun a ≈ 23,4 AB, P ≈ 79,9 yil: a³ va P² ni kalkulyatorda hisoblab, jami massa ≈ 2 M☉ chiqishini tekshiring.