ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Astronomiya

Yulduz rangi va absolut kattaligi

Darslar 48–49 · 2 ta dars · M. Mamadazimov. Astronomiya 11-sinf, 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI» MCHJ, Toshkent, 2018
49

Yulduzning absolut kattaligi va uning yorqinligi bilan bog‘liqligi

Darslik: 106–107-betlar
MaqsadAbsolut yulduz kattaligi, masofa moduli va yorqinlik orasidagi bog‘lanishni qo‘llash.
Yangi so‘zlar
absolut kattalik · absolute magnitudemasofa moduli · distance modulusyorqinlik · luminositystandart masofa · standard distance
Tushuntirish

Ko‘rinma kattalik m yulduz haqiqiy yorqinligini ko‘rsatmaydi, chunki masofaga bog‘liq. Absolut kattalik M – yulduz 10 pk masofada bo‘lganda ko‘rinadigan kattaligi; u yulduzlarni bir xil masofaga keltirib taqqoslaydi. Bog‘lanish: m – M = 5 lg d – 5 (d parsekda); m – M masofa moduli deyiladi. Demak d = 10 pk bo‘lsa m = M; d = 100 pk bo‘lsa m – M = 5. Quyoshning absolut kattaligi M☉ ≈ +4,8, shu sababli 10 pk dan Quyosh oddiy ko‘z bilan qorong‘i osmonda ko‘rinadigan xira yulduz bo‘lardi. Yorqinlik L uchun: kattalik farqi 5 bo‘lsa yorqinlik 100 marta farq qiladi, ya’ni L / L☉ = 10^(0,4 · (M☉ – M)). Masalan, M = –0,2 bo‘lgan yulduz Quyoshdan 5 kattalikka, ya’ni ≈ 100 marta yorqinroq. Eng yorqin yulduzlarda M ≈ –8 … –10 (≈ 10⁵–10⁶ L☉), eng xira yulduzlarda M ≈ +16 va undan katta (≈ 10⁻⁵ L☉ va undan kam).

ƒFormula
m – M = 5 lg d – 5
d – parsek (pk) hisobida; M – 10 pk dagi yulduz kattaligi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Stolingizdagi kichik chiroq hovlining narigi chetidagi kuchli ko‘cha chirog‘idan yorqinroq ko‘rinishi mumkin. Qaysi chiroq haqiqatan kuchli ekanini bilish uchun ularni bir xil masofadan solishtirish yoki quvvatini bilish kerak. Absolyut yulduz kattaligi shunday: hamma yulduz bir xil masofaga qo‘yilgandek solishtiriladi.

Kim ishlatadi

Yoritish muhandislari lampalarni bir xil masofada o‘lchab solishtiradi, fotograflar yoritilganlikni o‘lchaydi, astronomlar yulduzlarning haqiqiy yorqinligini topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uchta yorug‘lik manbasini (masalan, deraza, chiroq, ekran) qaysi biri yorqinroq ko‘rinishi bo‘yicha va qaysi biri kuchliroq deb o‘ylashingiz bo‘yicha ikki tartibda yozing; ikkala ro‘yxat farq qiladimi?

Namunalar
Yulduz d = 100 pk da m = 3: m – M = 5 · 2 – 5 = 5, demak M = 3 – 5 = –2.
Quyosh (M = 4,8) 100 pk da m = 4,8 + 5 = 9,8 bo‘lardi – ko‘z bilan ko‘rinmaydi, durbin kerak.
Sinfda faoliyat

Daftarda Sirius (m = –1,46, d = 2,64 pk), Vega va Qutb yulduzi uchun planetariy dasturidan m va d ni topib, M ni hisoblang; natijani Quyosh M = 4,8 bilan solishtiring.

Mashq
1
Absolut kattalik nima?
2
d = 1000 pk, m – M = 5 lg d – 5 = ?
3
M = 4,8 va M = –5,2 bo‘lgan yulduzlar: ikkinchisi necha marta yorqin? (10 kattalik farq = 100 · 100)
4
Nima uchun m yulduz yorqinligi o‘lchovi emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinov testida taxmin qoidasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →