Yer rusumidagi planetalar. Merkuriy va Venera
Yer rusumidagi planetalar kichik, zich, qattiq sirtli. Merkuriy – Quyoshga eng yaqin va eng kichik planeta (radiusi 2440 km): atmosferasi deyarli yo‘q, sirt harorati kunduzi ≈ +430 °C, kechasi ≈ –180 °C; u Quyosh atrofida 88 sutkada aylanadi, o‘z o‘qi atrofida 58,65 sutkada (3 : 2 rezonans), shuning uchun Quyosh sutkasi 176 Yer sutkasiga teng. Sirti kraterli, katta temir yadroli. «Mariner-10», «MESSENGER» (2011–2015) zondlari tekshirgan; evropa-yapon «BepiColombo» 2018-yilda uchirilgan va 2026-yil oxirida orbitaga chiqishi rejalashtirilgan. Venera – radiusi 6052 km, Yerga o‘lchami bo‘yicha o‘xshash, ammo atmosferasi ≈ 96 % CO₂ dan iborat, sirt bosimi ≈ 92 atm va harorati ≈ 465 °C (kuchli issiqxona effekti), bulutlari sulfat kislotadan. U teskari aylanadi (243 sutka – yilidan uzun, 225 sutka). Birinchi yumshoq qo‘nish – «Venera-7» (1970), radar xaritasini «Magellan» (1990–1994) tuzgan; yangi missiyalar rejalashtirilmoqda.
| Merkuriy | Venera | |
|---|---|---|
| Radiusi | 2440 km | 6052 km |
| Atmosfera | deyarli yo‘q | ≈ 96 % CO₂, ≈ 92 atm |
| Harorat | ≈ +430 °C (kun), ≈ –180 °C (tun) | ≈ 465 °C |
| Yil | 88 kun | 225 kun |
| O‘z o‘qi atrofida | 58,65 kun | 243 kun, teskari |
Qishloqdagi polietilenli issiqxona ichi tashqaridan iliqroq: quyosh nuri kiradi, issiqlik esa oson chiqib keta olmaydi. Shuning uchun erta bahorda ko‘chat o‘stirish mumkin. Gazlardan iborat qoplama sayyora uchun ham shunga o‘xshash vazifani bajarishi mumkin.
Issiqxona egalari ichki haroratni boshqaradi, iqlim olimlari issiqxona effektini o‘rganadi, sayyoralar tadqiqotchilari boshqa dunyolar atmosferasini modellashtiradi.
Kunduzi yopiq quyoshli deraza yonidagi havo va soyadagi yo‘lak havosini solishtiring va qaysi biri iliqroq ekanini yozing. Quyoshga qaramang.
Ikki planeta uchun «pasport» jadvalini tuzing: radius, atmosfera, harorat, yil va sutka davomiyligi, bitta tadqiqot missiyasi. Ma’lumotlarni NASA/ESA ishonchli saytidan tekshiring.