Radioteleskoplar haqida tushuncha
Radioastronomiya 1932-yilda Karl Yanskiy Somon Yo‘li markazi tomondan kelayotgan radio shovqinni aniqlagach boshlangan; 1937-yilda Grote Reber birinchi parabolik antennani yasagan. Radioteleskop – parabolik antenna (tarelka) va sezgir qabul qilgich: radio to‘lqinlarni fokusga yig‘ib, elektr signalga aylantiradi. Radio to‘lqinlar optikadan ≈ 10³–10⁷ marta uzun, shuning uchun θ ≈ 1,22 λ / D bo‘yicha bitta antenna ajrata olishi past; buni bartaraf etish uchun ko‘p antennalarni birlashtirib interferometr tuziladi, ularning bazisi ming kilometrlar bo‘lishi mumkin (VLBI). Katta radioteleskoplar: Effelsberg (100 m), Green Bank (100 m), FAST (Xitoy, 500 m, 2016), ko‘p antennali VLA (27 ta) va ALMA (66 ta, Chili). Atom vodorodning 21 sm (1420 MHz) chizig‘i galaktikalarning tuzilishini o‘rganishga imkon beradi. 2019-yilda «Event Horizon Telescope» hamkorligi M87 galaktikasi markazidagi qora tuynukning birinchi tasvirini, 2022-yilda esa Somon Yo‘li markazidagi Sagittarius A* tasvirini e’lon qildi.
Sinfda ikki o‘quvchi uzoqdagi ob’ektni ko‘z qisib yoki yaqinda turib ajratib ko‘rishga urinadi: yaqin va uzoq masofalarda ikki chiroqni qanday ajratish mumkinligini muhokama qiling (ajrata olish – burchak). Hech qanday elektr asbob ochilmaydi.