ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

SSSR: 1930-yillar

Darslar 8 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
8

1918 – 1939-yillarda SSSR (II): 1930-yillar

Darslik: 30–36-betlar
Maqsad1930-yillarda SSSRdagi industrlashtirish, kollektivlashtirish, qatag‘on va tashqi siyosatni neytral, faktlarga asoslanib baholash.
Yangi so‘zlar
besh yillik reja · five-year plankollektivlashtirish · collectivisationqatag‘on · political repressionMolotov–Ribbentrop pakti · Molotov–Ribbentrop Pact
Tushuntirish

1928-yildan SSSRda besh yillik rejalar asosida davlat tomonidan boshqariladigan industrlashtirish boshlandi: og‘ir sanoat, yangi zavodlar va shaharlar qurildi, 1930-yillar o‘rtasida mamlakat sanoat hajmida dunyoning yetakchilari qatoriga chiqdi. Qishloq xo‘jaligida 1929-yildan kolxozlarga majburiy birlashtirish (kollektivlashtirish) o‘tkazildi, boy hisoblangan dehqonlar («quloqlar») mol-mulkdan mahrum qilinib surgun etildi; bu 1932–1933-yillardagi ocharchilik bilan birga Ukraina, Qozog‘iston, Volgabo‘yi va boshqa hududlarda millionlab odamning o‘limiga sabab bo‘ldi. 1930-yillar o‘rtalaridan, ayniqsa 1937–1938-yillarda, «Katta terror» davrida yuz minglab odam qatl etildi, millionlab kishi lagerlarga yoki surgunga jo‘natildi; Stalin shaxsiga sig‘inish kuchaydi, O‘zbekistonda ham ziyolilar va rahbarlar qatag‘on qilindi. Madaniyat sohasida savodsizlik kamaydi, majburiy boshlang‘ich ta’lim joriy qilindi, lekin fan va san’at partiya nazorati ostida bo‘ldi. Tashqi siyosatda SSSR 1934-yilda Millatlar Ligasiga kirdi, 1939-yil 23-avgustda Germaniya bilan hujum qilmaslik shartnomasini (Molotov–Ribbentrop pakti) imzoladi; unga ilova qilingan maxfiy protokol Sharqiy Yevropada ta’sir doiralarini ajratdi.

1928Besh yillik rejalar1929Kollektivlashtirish1932Ocharchilik 1932–19331934Millatlar Ligasiga a’zo1937Katta terror 1937–1938193923 avgust: Molotov–Ribbentrop
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab devoriy gazetasida sinfning faqat muvaffaqiyatlari yozilgan edi. Bir o‘quvchi «Bu yerda nima ko‘rsatilmagan?» deb so‘radi va boshqa o‘quvchilardan ham so‘rab ko‘rdi. Bitta manba hamma narsani aytmasligi ma’lum bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Arxiv va muzey xodimlari hujjatlarni saqlaydi, tarixchilar bir necha manbani solishtiradi, jurnalistlar rasmiy bayonotlarni tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror e’lon yoki yangilikka qarab, u nimani ko‘rsatayotganini va nimani ko‘rsatmayotgan bo‘lishi mumkinligini ikki jumlada yozing.

Namunalar
Sanoat yutug‘i va narxi: zavodlar va infratuzilma qurildi, lekin buning narxi – og‘ir mehnat, qishloqning ayanchli ahvoli va insonlar qurbonligi. Tarixchilar yutuq va qurbonlikni birga baholaydi.
Pakt (1939) tarixchilar munozarasi: SSSR rahbariyati xavfsizlik va vaqt yutishni ko‘zladi, deydi ba’zilar; boshqalar maxfiy protokol Polsha va Boltiqbo‘yi mamlakatlarining mustaqilligiga zarar yetkazganini ta’kidlaydi. Protokolning mavjudligi hozir hujjatlar bilan tasdiqlangan.
Sinfda faoliyat

Manbalar bilan ishlash: o‘qituvchi 1930-yillar rasmiy plakati matni va zamonaviy tarixchi bahosidan qisqa parcha beradi; o‘quvchilar ikkalasi qaysi faktlarni ko‘rsatishini va nimani aytmasligini jadvalga yozadi.

Mashq
1
Birinchi besh yillik reja qaysi yillarni qamrab oldi?
2
Kollektivlashtirish nima edi va uning qanday oqibatlari bo‘ldi?
3
Molotov–Ribbentrop pakti qachon imzolangan?
4
Nima uchun SSSR 1934-yilda Millatlar Ligasiga qo‘shildi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBakteriya va Yer massasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →