1946 – 1991-yillarda Turkiya, Eron va Afg‘oniston
Turkiyada 1946-yilda ko‘ppartiyaviylikka o‘tildi, 1950-yilgi saylovda Demokratik partiya g‘alaba qozondi; Turkiya 1952-yilda NATOga kirdi va G‘arb bloki bilan hamkorlik qildi. Siyosatda armiya muhim rol o‘ynadi: 1960-, 1971- va 1980-yillarda harbiy aralashuvlar va to‘ntarishlar bo‘ldi (1980-yil 12-sentabr – general Kenan Evren), 1982-yilda yangi konstitutsiya referendumda qabul qilindi. 1983-yildan Turg‘ut O‘zol hukumati davlat sektorini xususiylashtirish va eksportni rag‘batlantirish orqali iqtisodni o‘zgartirdi; 1987-yilda Turkiya Yevropa hamjamiyatiga a’zolik uchun ariza berdi. Eronda 1951–1953-yillarda bosh vazir Muhammad Musaddiq neft sanoatini milliylashtirdi, 1953-yilda Musaddiq hukumati to‘ntarish natijasida ag‘darildi (unda AQSH va Britaniya maxfiy xizmatlari ishtirok etgani keyinchalik hujjatlar bilan tasdiqlangan) va shoh Muhammad Rizo Pahlaviyning hokimiyati mustahkamlandi; 1963-yilda «Oq inqilob» (yer islohoti, ayollarga saylov huquqi, savodxonlik) e’lon qilindi, neft daromadlari hisobiga iqtisod o‘sdi, lekin siyosiy erkinliklar cheklangan edi. 1978–1979-yillardagi ommaviy noroziliklar shoh rejimining ag‘darilishiga olib keldi: 1979-yil 1-aprelda Eron Islom Respublikasi e’lon qilindi, oyatulloh Ruhulloh Humayniy rahbar bo‘ldi. 1980–1988-yillarda Eron–Iroq urushi bo‘lib o‘tdi. Afg‘onistonda 1973-yilda Zohirshoh ag‘darilib, Muhammad Dovud prezident bo‘ldi; 1978-yil aprelda to‘ntarish natijasida Afg‘oniston Xalq Demokratik Partiyasi hokimiyatga keldi, ichki kurash kuchaydi va 1979-yil dekabrda sovet qo‘shinlari kiritildi; sovet qo‘shinlari mujohid guruhlarga qarshi urushda 1989-yilgacha qatnashdi, undan keyin ham ichki urush to‘xtamadi; millionlab afg‘on qochoqqa aylandi.
Uch ustunli jadval: Turkiya, Eron va Afg‘oniston uchun 1946–1991-yillar bo‘yicha 4 tadan asosiy sana va hodisani yozing, so‘ng umumiy tendensiyani toping.