☰ Mundarija · Jahon tarixi

Buyuk Britaniya va Fransiya, 1946–1991

Darslar 21 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
21

1946 – 1991-yillarda Buyuk Britaniya va Fransiya

Darslik: 94–98-betlar
MaqsadBuyuk Britaniya va Fransiyaning urushdan keyingi rivojini, mustamlaka imperiyalarining tugashini va hozirgi siyosiy tuzilmalarga yo‘lni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
farovonlik davlati · welfare stateBeshinchi respublika · Fifth Republic«Tetcher davri» · the Thatcher eradekolonizatsiya · decolonisation
Tushuntirish

Buyuk Britaniya urushdan iqtisodiy kuchsizlangan holda chiqdi; 1945-yilda saylovda g‘alaba qozongan leyboristlar hukumati (Klement Ettli) ayrim tarmoqlarni milliylashtirdi va 1948-yilda Milliy sog‘liqni saqlash xizmatini (NHS) tuzdi. 1947-yilda Hindiston mustaqil bo‘ldi, keyingi o‘n yilliklarda Britaniya imperiyasining ko‘p mustamlakalari mustaqillik oldi; 1956-yilgi Suvaysh inqirozi uning dunyoviy ta’siri kamayganini ko‘rsatdi. 1973-yilda Buyuk Britaniya Yevropa Iqtisodiy Hamjamiyatiga kirdi; 1979–1990-yillarda Margaret Tetcher hukumati davlat aralashuvini kamaytirish, xususiylashtirish va soliqlarni tushirish siyosatini olib bordi, 1982-yilda Folklend orollari uchun Argentina bilan urush bo‘ldi; Shimoliy Irlandiyada 1969-yildan zo‘ravonlikli nizo («Troubles») davom etdi. Fransiyada 1946-yilda To‘rtinchi respublika o‘rnatildi, mustamlaka urushlari (Hindixitoy 1946–1954, Jazoir 1954–1962) uni toliqtirdi; 1958-yilda Sharl de Goll hokimiyatga qaytdi va kuchli prezident hokimiyatiga ega Beshinchi respublika konstitutsiyasi referendumda qabul qilindi. 1960-yilda Fransiyaning ko‘plab Afrika mustamlakalari mustaqil bo‘ldi, 1962-yilda Jazoir mustaqilligi tan olindi; 1966-yilda Fransiya NATOning birlashgan harbiy qo‘mondonligidan chiqdi, 1968-yil may oyidagi talabalar va ishchilar harakati de Goll hokimiyatini zaiflashtirdi va u 1969-yilda iste’foga chiqdi. 1981–1995-yillarda sotsialist Fransua Mitteran prezident bo‘ldi.

Namunalar
Dekolonizatsiya: Britaniya imperiyasidan Hamdo‘stlikka o‘tish ko‘p hollarda nisbatan tinch bo‘ldi (Keniya, Malayya kabi qurolli mojarolar bundan mustasno); Fransiyada Jazoir urushi esa uzoq va og‘ir mojaroga aylandi hamda siyosiy inqirozni keltirdi. Bu farq ikki mamlakatning ichki siyosatiga turlicha ta’sir qildi.
Ichki farqlar: Britaniya konstitutsiyaviy monarxiya va parlament tizimini saqladi, Fransiya esa 1958-yilda yarim prezidentlik tizimiga o‘tdi. Ikkalasi ham Yevropa integratsiyasida qatnashdi (Fransiya – asoschi, 1957-yilgi Rim shartnomasi).
Sinfda faoliyat

Solishtirish jadvali: Britaniya va Fransiyaning 1945–1991-yillardagi to‘rt qadamini (siyosiy tizim, mustamlakalar, Yevropa siyosati, iqtisodiy islohotlar) qatorma-qator yozing.

Mashq
1
1948-yilda Buyuk Britaniyada qanday muhim ijtimoiy muassasa tuzildi?
2
Margaret Tetcher qaysi yillarda bosh vazir bo‘ldi?
3
Beshinchi respublika konstitutsiyasi qaysi yili va kim rahbarligida qabul qilindi?
4
Fransiya Jazoir mustaqilligini qachon tan oldi va nima uchun bu siyosiy inqirozga bog‘liq edi?