ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

SSSR: 1964–1991

Darslar 20 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
20

1946 – 1991-yillarda Sovet Ittifoqi (II): 1964–1991-yillar

Darslik: 87–93-betlar
Maqsad1964–1991-yillardagi sovet jamiyatining «turg‘unlik» davri, qayta qurish va SSSRning tarqalish sabablari hamda jarayonini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
«turg‘unlik» davri · “stagnation” periodqayta qurish (perestroyka) · perestroikaoshkoralik (glasnost) · glasnostMustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi (MDH) · Commonwealth of Independent States (CIS)
Tushuntirish

1964-yildan 1982-yilgacha rahbarlik qilgan Leonid Brejnev davrida dastlab iqtisodiy islohotlar (1965) o‘tkazildi, 1970-yillarda esa o‘sish sekinlashdi, xomashyo va neft eksportiga bog‘liqlik oshdi, boshqaruv jumudlashdi; bu davr «turg‘unlik» deb ataladi. 1968-yilda Chexoslovakiyadagi islohotlar (Praga bahori) Varshava Shartnomasi qo‘shinlari kiritilishi bilan to‘xtatildi, 1979-yil dekabrda sovet qo‘shinlari Afg‘onistonga kiritildi va 1989-yilgacha davom etgan urush katta yo‘qotish keltirdi. Andropov va Chernenko qisqa davrdan so‘ng 1985-yil martda Mixail Gorbachyov rahbar bo‘ldi va «qayta qurish», «oshkoralik» hamda «yangicha siyosiy tafakkur» kursini e’lon qildi; 1986-yil aprelda Chernobil AESdagi avariya tizim kamchiliklarini ko‘rsatdi. 1988–1991-yillarda saylovlar, matbuot erkinligi va ko‘ppartiyaviylik kengaydi, respublikalarda milliy harakatlar kuchaydi, iqtisodiy qiyinchiliklar chuqurlashdi. 1991-yil 19–21-avgustda GKChP to‘ntarishga urindi va muvaffaqiyatsiz bo‘ldi; respublikalar birin-ketin mustaqillikni e’lon qildi (O‘zbekiston – 1991-yil 31-avgustda), 8-dekabrda Belovej kelishuvi bilan MDH tuzildi, 21-dekabrdagi Almati deklaratsiyasi bilan unga 11 respublika (jumladan O‘zbekiston) qo‘shildi, 25-dekabrda Gorbachyov iste’foga chiqdi va SSSR tugatildi.

1968Praga bahori1979Afg‘onistonga kirish1985Gorbachev1986Chernobil1989Qo‘shinlar chiqdi199131 avgust: O‘zbekiston mustaqilligi; 25 dekabr
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi zinadagi tutqich bo‘shab qolganini payqab, o‘qituvchiga darhol aytdi. Maktab aniq e’lon osib, tutqichni tuzatdi va hech kim yiqilmadi. Nosozlik haqidagi ma’lumot ertaroq va ochiq aytilsa, xavfning oldi olinadi.

Kim ishlatadi

Xavfsizlik tekshiruvchilari nosozliklarni qayd etadi, muhandislar nosozlik haqida xabar berish tizimini yuritadi, jamoatchilik bilan aloqa xodimlari aholiga aniq ma’lumot beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyingiz yoki maktabingizdagi tuzatishni talab qiladigan bitta narsani toping va katta odamga nima, qayerda va qachondan beri ekanini aniq ayting.

Namunalar
Nega SSSR tarqaldi? Tarixchilar bir necha omilni ko‘rsatadi: iqtisodiy qiyinchiliklar va taqchillik, markazlashgan boshqaruvning samarasizligi, respublikalardagi milliy harakatlar, ommaviy ochiqlikning o‘tmishni qayta baholashga olib kelishi hamda 1991-yil avgust voqealari.
1979Qo‘shinlar kirdi1988Jeneva kelishuvlari1989Urushning oxiri
Afg‘oniston urushi: 1979–1989. Sovet qo‘shinlari chiqarilishi 1988-yil Jeneva kelishuvlaridan keyin 1989-yil fevralda yakunlandi; urushda ikki tomonda ham, ayniqsa afg‘on tinch aholisi orasida, katta yo‘qotishlar bo‘ldi.
Sinfda faoliyat

Voqealar zinasi: GKChP, Belovej, Almati deklaratsiyasi, Gorbachyov iste’fosi va O‘zbekiston mustaqilligi kartochkalarini kronologik joylashtirib, har biri uchun bir jumlalik izoh yozing.

Mashq
1
«Turg‘unlik» davri qaysi yillarga to‘g‘ri keladi va uning asosiy belgisi nima?
2
Gorbachyov qachon rahbar bo‘ldi va qanday kurs e’lon qildi?
3
O‘zbekiston mustaqilligi qachon e’lon qilindi?
4
SSSR rasman qachon tugatildi va qaysi voqea bilan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli7 bosqichda 1000 kishi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →