ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Afrika, 1918–1939

Darslar 14 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
14

1918 – 1939-yillarda Afrika mamlakatlari

Darslik: 62–66-betlar
MaqsadAfrikaning 1918–1939-yillardagi mustamlaka tuzumini, Shimoliy Afrikadagi milliy harakatlarni va Panafrika harakatining paydo bo‘lishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
mustamlaka · colonymandat hududi · mandated territoryPanafrika harakati · Pan-African movementmetropoliya · metropole
Tushuntirish

Birinchi jahon urushidan keyin Afrikaning deyarli butun hududi Yevropa davlatlari – Buyuk Britaniya, Fransiya, Belgiya, Portugaliya, Italiya va Ispaniya – qo‘lida edi; mustaqil qolgan faqat Efiopiya va Liberiya (Misr 1922-yildan rasmiy mustaqil) edi. Sobiq nemis mustamlakalari Millatlar Ligasi mandati asosida bo‘lib olindi (masalan, Tanganika – Buyuk Britaniyaga, Ruanda-Urundi – Belgiyaga, Janubi-G‘arbiy Afrika – Janubiy Afrika Ittifoqiga). Metropoliyalar temir yo‘l, port va ma’muriyat qurdi, plantatsiya va konlarda mahalliy aholining majburiy yoki arzon mehnatidan foydalandi; an’anaviy qabila boshliqlari ko‘pincha mustamlaka boshqaruviga qo‘shib olindi. Shimoliy Afrikada Misr 1922-yilda mustaqillik e’lon qildi (Britaniya ba’zi vakolatlarni saqlab qoldi), 1923-yilda konstitutsiya qabul qilindi; Jazoir, Tunis, Marokashda Fransiya hukmronligiga qarshi milliy harakatlar (Tunisda Habib Burgiba) kuchaydi; Liviyada italyan bosqiniga qarshi qarshilik 1931-yilda Umar Muxtorning qatl etilishi bilan bostirildi. Tropik Afrikada siyosiy tashkilotlar paydo bo‘ldi: Janubiy Afrikada Afrika Milliy Kongressi 1912-yilda tuzilgan edi, Panafrika kongresslari esa (1919-yildan; Uilyam Dyubua) irqiy kamsitishni tugatishni talab qildi. 1926-yilda Millatlar Ligasi «Qullik haqida» konvensiyani qabul qildi. Ikkinchi jahon urushida Afrika strategik ahamiyat kasb etdi, yuz minglab afrikaliklar frontlarda qatnashdi.

Hozirgi chegaralarMisrEfiopiyaLiberia
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi mintaqa xaritasini yangi va eski atlasda ko‘rdi. Eski xaritada ba’zi nomlar yangisida yo‘q ekan. U xaritaning nashr yilini qarab, eski kitobdagi nom nimaga to‘g‘ri kelishini tushundi.

Kim ishlatadi

Kartograflar va geograflar xaritalarni yangilaydi, tarixchilar eski xaritalardan foydalanadi, kutubxonachilar manbaning nashr yilini aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab atlasi yoki ekrandagi xaritadan bir hududni toping va eski va yangi xarita bo‘lsa, bitta farqni yozing; bo‘lmasa, xaritaning chiqarilgan yilini toping.

Namunalar
MintaqaBoshqaruv
TanganikaBritaniya
Ruanda-UrundiBelgiya
Janubi-G‘arbiy AfrikaJanubiy Afrika Ittifoqi
Mandat tizimi amalda: Tanganika Britaniya boshqaruviga berilgan, lekin mandat «ishonch» deb ataldi va Liga hisobot talab qilardi. Ko‘plab tarixchilar mandatni mustamlakachilikning yangi shakli deb baholaydi.
Kitob ma’lumotlari bo‘yicha izoh: darslikda «Afrika Milliy Kongressi 1920-yilda tuzilgan» deyiladi, lekin ANC 1912-yilda (Janubiy Afrikaning Mahalliy Milliy Kongressi nomi bilan) tashkil topgan; 1920-yilda Britaniya G‘arbiy Afrikasi Milliy Kongressi tuzilgan.
Sinfda faoliyat

Xarita: 1939-yil Afrikasini bo‘yang: Britaniya (qizil), Fransiya (ko‘k), Belgiya, Portugaliya, Italiya, Ispaniya va mustaqil davlatlar uchun alohida ranglar.

Mashq
1
1930-yillarda Afrikada qaysi davlatlar mustaqil edi?
2
1926-yilgi «Qullik haqida» konvensiya nimani qoraladi?
3
Panafrika harakatining qaysi yetakchilarini bilasiz?
4
Nima uchun Yevropa davlatlari Afrika xom ashyosiga qiziqdi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAholi ikki baravardan ko‘p oshdimi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →