☰ Mundarija · Jahon tarixi

Lotin Amerikasi, 1918–1939

Darslar 10 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
10

1918 – 1939-yillarda Lotin Amerikasi mamlakatlari

Darslik: 42–46-betlar
MaqsadLotin Amerikasi mamlakatlarining 1918–1939-yillardagi iqtisodiy-siyosiy rivojini va AQSH bilan munosabatlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
agroeksport · agricultural exportsoligarxiya · oligarchy«yaxshi qo‘shnichilik» siyosati · Good Neighbor policysanoatlashtirish (importni almashtirish) · import-substituting industrialisation
Tushuntirish

Lotin Amerikasi – ispan va portugal tillari ustun bo‘lgan Janubiy Amerika, Markaziy Amerika, Meksika va Karib orollari mamlakatlari. Birinchi jahon urushi davrida Yevropa bilan savdo qisqarib, xom ashyo va oziq-ovqatga talab oshdi; 1920-yillarda agroeksport (qahva, shakar, go‘sht, selitra, mis) va yengil sanoat rivojlandi, lekin iqtisod tashqi bozorga qaram edi. Siyosatda ko‘p mamlakatlarda yer egalari va yirik savdogarlardan iborat oligarxiya hukmron bo‘lib, aholining ko‘pchiligi saylovda ishtirok etmasdi; Argentinada prezident Ipolito Irigoyen (1916–1922 va 1928–1930) ijtimoiy islohotlar (8 soatlik ish kuni, pensiyalar) o‘tkazdi. 1929–1933-yillardagi jahon iqtisodiy inqirozi eksport narxlarini tushirdi (qahva, shakar, mis), ishsizlikni oshirdi va 1930-yilda Argentinada harbiy to‘ntarish, Braziliyada Jetuliu Vargas hokimiyatga kelishiga olib keldi. Ko‘p davlatlarda davlat iqtisodiyotga ko‘proq aralashdi va mahalliy sanoat rivojlandi; Meksikada prezident Lasaro Kardenas 1938-yilda neft sanoatini milliylashtirdi. AQSH avval Karib mintaqasiga qurolli aralashgan bo‘lsa, 1933-yilda Ruzvelt «yaxshi qo‘shnichilik» siyosatini e’lon qilib, aralashmaslikka va hamkorlikka o‘tdi.

Namunalar
Qahva inqirozi Braziliyada: jahon narxi tushganda hukumat qahva zaxiralarini sotib olib yo‘q qildi. Bu inqirozning bir mahsulotga haddan tashqari qaramlik xavfini ko‘rsatdi.
Neftni milliylashtirish (Meksika, 1938): davlat xorijiy neft kompaniyalarining mulkini o‘z nazoratiga oldi va kompensatsiya masalasi bo‘yicha uzoq muzokaralar bo‘ldi. U milliy suverenitetni mustahkamlash qadami sifatida qaraladi.
Sinfda faoliyat

Xaritada Argentina, Braziliya, Meksika, Chili, Kuba va Kolumbiyani toping; har biriga 1918–1939-yillardagi bittadan muhim voqeani (kartochkadan) moslang.

Mashq
1
Lotin Amerikasi qaysi mamlakatlarni qamrab oladi?
2
AQSHning «yaxshi qo‘shnichilik» siyosati qaysi yili va kim tomonidan e’lon qilindi?
3
Jahon iqtisodiy inqirozi Lotin Amerikasiga qanday ta’sir qildi?
4
Nima uchun bir mahsulotga tayangan iqtisodiyot inqirozga zaif bo‘ladi?