Xitoy va Hindiston, 1918–1939

Xitoyda 1919-yil 4-mayda Pekinda talabalar Parij konferensiyasi qarorlariga qarshi namoyish qildi (Shandun masalasi) va bu milliy harakatga aylandi; 1921–1922-yillardagi Vashington konferensiyasida Xitoy suvereniteti tan olindi va Shandun qaytarildi. Sun Yatsen boshchiligidagi Gomindan 1925-yilda uning vafotidan so‘ng general Chan Kayshi qo‘l ostida 1926–1928-yillarda Shimolga yurish o‘tkazib, mamlakatni birlashtirdi va Nankinda hukumat tuzdi; 1927-yilda Gomindan bilan kommunistlar o‘rtasidagi hamkorlik uzildi va fuqarolar urushi boshlandi. Kommunistlar 1931-yilda qishloq hududlarida Xitoy Sovet Respublikasini e’lon qildi (rais Mao Szedun), 1934–1935-yillarda esa Uzoq yurishga chiqdi. 1931-yilda Yaponiya Manchjuriyani bosib oldi, 1936-yil dekabrdagi Sian voqeasidan so‘ng Gomindan va kommunistlar yaponlarga qarshi birlashdi, 1937-yilda keng miqyosli urush boshlandi. Hindistonda esa Birinchi jahon urushidan keyin Britaniya imtiyoz va’dalari bajarilmadi, 1919-yilda Amritsarda tinch yig‘ilish o‘qqa tutildi; Mohandas (Maxatma) Gandi boshchiligidagi Hindiston Milliy Kongressi zo‘ravonliksiz hamkorlik qilmaslik (1920–1922) va 1930-yilgi «Tuz yurishi» kabi harakatlarni uyushtirdi, 1935-yilgi qonun esa viloyatlarga cheklangan o‘zini o‘zi boshqarish berdi.