Ikkinchi jahon urushi: boshlanishi va borishi

Ikkinchi jahon urushining sabablari orasida Versal tizimining zaifligi, 1929-yilgi inqirozdan keyingi iqtisodiy va siyosiy beqarorlik, Germaniya, Italiya va Yaponiyadagi tajovuzkor rejimlar hamda «tajovuzkorga yon berish» siyosati bor edi. 1938-yil martda Avstriya Germaniyaga qo‘shib olindi (anshlyus), 1938-yil 29–30-sentabrdagi Myunxen kelishuvi bilan Sudet viloyati berildi, 1939-yil martda Chexoslovakiya bo‘lib tashlandi; 1939-yil 23-avgustda Germaniya va SSSR hujum qilmaslik shartnomasini (Molotov–Ribbentrop pakti) imzoladi. 1939-yil 1-sentabrda Germaniya Polshaga hujum qildi, 3-sentabrda Buyuk Britaniya va Fransiya urush e’lon qildi; 17-sentabrda SSSR qo‘shinlari Polshaning sharqiy qismiga kirdi. 1940-yilda Germaniya Daniya, Norvegiya, Niderlandiya, Belgiya va Fransiyani egalladi (Parij 14-iyunda olindi), Buyuk Britaniya esa havo jangida o‘zini himoya qildi; 1940-yil 27-sentabrda Germaniya, Italiya va Yaponiya Uchlar paktini imzoladi. 1941-yil 22-iyunda Germaniya SSSRga hujum qildi («Barbarossa»), avgustda Atlantik xartiya e’lon qilindi, 7-dekabrda Yaponiya Pyorl-Xarborga hujum qilib, AQSHni urushga tortdi. 1941-yil dekabrda Moskva ostonasida nemis hujumi to‘xtatildi, 1942-yil iyulda boshlangan Stalingrad jangi sovet qo‘shinlarining noyabrdagi qarshi hujumi va 1943-yil 2-fevralda qurshovdagi nemis armiyasining taslim bo‘lishi bilan tugadi – urushda burilish yuz berdi; 1944-yil 6-iyunda ittifoqchilar Normandiyaga qo‘shin tushirdi.