1918 – 1939-yillarda Turkiya va Eron
Usmoniylar imperiyasi Birinchi jahon urushida mag‘lub bo‘ldi; 1920-yilgi Sevr shartnomasi Turkiya hududini bo‘lib tashlashni nazarda tutardi. Mustafo Kamol boshchiligidagi milliy qarshilik harakati 1919–1922-yillarda yunon qo‘shinlarini mag‘lub etdi, 1922-yil 1-noyabrda saltanat bekor qilindi, 1923-yil Lozanna shartnomasi Turkiya mustaqilligi va chegaralarini tan oldi va 1923-yil 29-oktabrda respublika e’lon qilindi. Islohotlar davlat va dinni ajratish (1924-yilda xalifalik bekor qilindi), 1928-yilda lotin alifbosiga o‘tish, qonunlarni Yevropa namunasida o‘zgartirish, ayollar huquqlarini kengaytirish (1934-yilda saylov huquqi) va 1934-yilda familiyalar joriy qilinishini qamrab oldi; Kamolga «Otaturk» nomi berildi, u 1938-yil 10-noyabrda vafot etdi. Eronda 1921-yilda Rizoxon to‘ntarish qildi, 1925-yilda Pahlaviylar sulolasining shohi bo‘ldi; u armiya, maktablar, Tehron universiteti (1934), yo‘l va sanoatni rivojlantirdi, 1935-yildan mamlakat tashqarida «Eron» nomi qo‘llanishini talab qildi, Yevropa libosi va ayollarning ochilishi bo‘yicha qattiq choralar o‘tkazdi. 1941-yil avgustda SSSR va Buyuk Britaniya qo‘shinlari Eronga kirdi, Rizo shoh taxtdan voz kechdi va o‘g‘li Muhammad Rizo shoh bo‘ldi.
Bobo eski kitobni ochdi, uning harflari bugungi kitoblardagiga o‘xshamasdi. Nabirasi bir so‘zni ikki yozuvda yonma-yon yozib solishtirdi va matnni o‘qiy oldi. Yozuv almashgan bo‘lsa ham, eski matnlarni o‘qish mumkin.
Arxivchilar va kutubxonachilar eski matnlarni yangi yozuvga o‘giradi, tarjimonlar va til o‘qituvchilari yozuvlar orasidagi farqni tushuntiradi, dasturchilar klaviatura va shriftlarni moslashtiradi.
«Kitob» so‘zini lotin va kirill yozuvida yonma-yon yozing va qaysi harflar bir-biriga mos kelishini belgilang.
| Turkiya | Eron |
|---|---|
| Mustafo Kamol | Rizo Xon (1925 shoh) |
| Respublika, 1923 | Pahlaviylar sulolasi |
| Lotin alifbosi, 1928 | Tehron universiteti, 1934 |
Venn diagrammasi: sinfdoshlar bilan Turkiya va Eron islohotlarini solishtiring (alifbo, ta’lim, ayollar huquqi, hokimiyat shakli, tashqi siyosat).