ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Lotin Amerikasi, 1946–1991

Darslar 27 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
27

1946 – 1991-yillarda Lotin Amerikasi mamlakatlari

Darslik: 127–130-betlar
MaqsadLotin Amerikasi mamlakatlarining 1946–1991-yillardagi modernizatsiya yo‘llarini (Kuba, Chili, Meksika) va demokratiyaga qaytishni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Kuba inqilobi · Cuban Revolutionharbiy xunta · military juntamodernizatsiya · modernisation«yo‘qotilgan o‘n yillik» · the “lost decade”
Tushuntirish

Ikkinchi jahon urushidan keyin Lotin Amerikasida sanoatlashtirish va shaharlarning o‘sishi davom etdi, lekin ijtimoiy tengsizlik saqlandi; «sovuq urush» sharoitida mintaqa AQSH va SSSR raqobati maydoniga aylandi. Kubada 1959-yil 1-yanvarda Fidel Kastro boshchiligidagi qo‘zg‘olonchilar hokimiyatni egalladi, yer islohoti va sanoatni milliylashtirish o‘tkazildi, AQSH bilan munosabatlar keskinlashdi (1961-yilgi Cho‘chqa ko‘rfazi hujumi, 1960-yillarning boshidan AQSH embargosi) va Kuba SSSR bilan yaqinlashdi; 1962-yil Karib inqirozi yuz berdi. Chilida 1970-yilda Salvador Alyende boshchiligidagi Xalq birligi bloki saylov orqali hokimiyatga keldi, sanoat va mis konlarini milliylashtirishga kirishdi; 1973-yil 11-sentabrda general Augusto Pinochet boshchiligidagi harbiy to‘ntarish Alyende hukumatini ag‘dardi, 1990-yilgacha harbiy rejim davom etdi; bu davrda minglab odam ta’qib qilindi, o‘ldirildi yoki bedarak yo‘qoldi, iqtisodda bozorga yo‘naltirilgan islohotlar o‘tkazildi. Meksikada hukumat davlat sektori va ichki sanoatga tayanib 1940–1960-yillarda tez o‘sishga erishdi, 1980-yillardagi qarz inqirozi esa ishsizlik va tashqi qarzni oshirdi. Argentinada Xuan Peron (1946–1955, 1973–1974) davri va 1976–1983-yillardagi harbiy hukumat bo‘ldi; 1982-yilda Folklend urushidan so‘ng demokratiya tiklandi. 1980-yillarda Lotin Amerikasining ko‘p mamlakatlarida (Argentina, Braziliya, Urugvay, Chili va boshqalar) harbiy rejimlar fuqarolik hukumatlari bilan almashtirildi; bu davr katta tashqi qarz tufayli «yo‘qotilgan o‘n yillik» deb ham ataladi.

1959Kuba: 1 yanvar1961Cho‘chqa ko‘rfazi1962Karib inqirozi1970Allende saylandi1973Chilida to‘ntarish, 11 sent.1976Argentina harbiy hukmi 1976–19831990Chilida harbiy hukm tugadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf «O‘rindiqlar joyini o‘zgartiramizmi?» degan savolga qog‘oz bilan yashirin ovoz berdi. Ikki o‘quvchi ovozlarni hammaning ko‘z o‘ngida sanadi va natijani hamma qabul qildi. Aniq savol, yashirin ovoz va ochiq sanash qarorga ishonchni oshirdi.

Kim ishlatadi

Saylov komissiyasi a’zolari ovoz berish va sanashni tashkil qiladi, so‘rov o‘tkazuvchilar fikrlarni yig‘adi, maktab kengashi koordinatorlari ovoz berishni yuritadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir-ikki do‘stingiz yoki yaqinlaringiz bilan zararsiz masalada (masalan, qaysi o‘yinni o‘ynash) qog‘oz bo‘lakchalarida yashirin ovoz bering va birga sanang.

Namunalar
Hozirgi chegaralarArgentinaMeksikaChiliKuba
Chilida demokratiyaga qaytish: 1988-yil plebissitida Pinochet hokimiyatining davom etishi rad etildi, 1989-yil dekabr saylovida Patrisio Eylvin g‘olib bo‘ldi va 1990-yil martda hokimiyatni oldi. Keyinchalik insoniy yo‘qotishlar bo‘yicha haqiqat komissiyalari tuzildi.
Turli yo‘llar: Kuba inqilob yo‘lini, Chili sotsialistik islohot va keyin harbiy rejim yo‘lini, Meksika davlat sektoriga tayanuvchi islohotchi yo‘lni tanladi. Kitob ularni «inqilobiy, neokonservativ, islohotchilik» variantlari deb ataydi.
Sinfda faoliyat

Uch yo‘l jadvali: Kuba, Chili, Meksika uchun «yetakchi – yil – asosiy islohot – natija» qatorlarini to‘ldiring va bir umumiy xulosa yozing.

Mashq
1
Kuba inqilobi qachon g‘alaba qozondi va kim boshchiligida?
2
Chilida 1973-yil 11-sentabrda nima yuz berdi?
3
Chilida demokratiyaga qaytish qachon boshlandi?
4
1980-yillarda Lotin Amerikasi iqtisodiyotini qanday muammo og‘irlashtirdi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliVakuumda tok bormi? Bobo radiosiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →