ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Afrika, 1946–1991

Darslar 28 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
28

1946 – 1991-yillarda Afrika mamlakatlari

Darslik: 131–136-betlar
MaqsadAfrikada dekolonizatsiya jarayonini, «Afrika yili»ni, mustaqillikdan keyingi muammolarni va aparteidni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
dekolonizatsiya · decolonisation«Afrika yili» (1960) · “Year of Africa” (1960)aparteid · apartheidAfrika Birligi Tashkiloti · Organisation of African Unity
Tushuntirish

Ikkinchi jahon urushidan keyin Afrikada milliy-ozodlik harakati kuchaydi: 1945-yilda Manchesterda V Panafrika kongressi bo‘lib o‘tdi. 1951-yilda Liviya, 1956-yilda Sudan, Marokash va Tunis, 1957-yilda Gana (Kvame Nkruma rahbarligida Saxaradan janubdagi birinchi mustaqil mustamlaka) mustaqil bo‘ldi; Misrda 1952-yilgi inqilobdan keyin Jamol Abdul Nosir hokimiyatga keldi, 1956-yil Suvaysh kanali inqirozi bo‘ldi. Jazoirda mustaqillik uchun urush 1954–1962-yillarda davom etdi va Fransiya uni tan oldi (1962). 1960-yil «Afrika yili» deb ataladi: bir yilning o‘zida 17 ta mustamlaka (Nigeriya, Kongo, Senegal va boshqalar) mustaqil bo‘ldi. 1963-yilda Addis-Abebada Afrika Birligi Tashkiloti (ABT) tuzildi va u mustamlakachilikdan meros qolgan chegaralarni o‘zgartirmaslik tamoyilini qabul qildi. 1974-yilda Portugaliyadagi inqilobdan so‘ng uning mustamlakalari mustaqil bo‘ldi: Gvineya-Bisau (1974-yilda tan olindi), Angola va Mozambik (1975); Zimbabve 1980-yilda, Namibiya 1990-yilda mustaqil bo‘ldi. Yangi davlatlar siyosiy beqarorlik, chegaralarning sun’iyligi, etnik ziddiyatlar, qashshoqlik, harbiy to‘ntarishlar va «sovuq urush» aralashuvi muammolariga duch keldi. Janubiy Afrikada 1948-yildan hukmron bo‘lgan aparteid irqiy ajratish tizimi bo‘lib, uni BMT va ko‘pchilik davlatlar qoraladi; Nelson Mandela 1990-yil 11-fevralda ozod qilindi va 1991-yilga kelib aparteidning asosiy qonunlari bekor qilindi.

1951Liviya1956Sudan, Marokash, Tunis1957Gana1960Afrika yili (17 koloniya)1962Jazoir1963AYuT (Addis-Abeba)1975Angola, Mozambik1980Zimbabve1990Namibiya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘qituvchi guruhlarni bolalardan so‘ramay tuzib qo‘ydi, ba’zi do‘stlar ajralib qoldi va birga ishlay olmay qoldi. Keyingi safar o‘qituvchi avval hammaning fikrini so‘radi va guruhlar yaxshi ishladi. Chiziq chizishdan oldin ta’sirlangan odamlarni tinglash muhim. (Bu kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchilar va kartograflar chegaralarni belgilaydi, mahalliy kengashlar hududlar bo‘yicha qaror qabul qiladi, vositachilar chegara bahslarini tinchitadi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror narsani (masalan, uy ishlarini) bo‘lishishdan oldin har bir kishining fikrini so‘rang va natija o‘zgarish-o‘zgarmasligini yozing.

Namunalar
Kongo inqirozi (1960–1965): mustaqillikdan so‘ng ichki kurash, Belgiya va boshqa kuchlarning aralashuvi va BMT qo‘shinlari kirishi; Bosh vazir Patris Lumumba o‘ldirildi. Bu «sovuq urush» ta’sirining misoli.
Hozirgi chegaralarAddis-Abeba
Chegaralar muammosi: Yevropa davlatlari 1884–1885-yilgi Berlin konferensiyasidan keyin chegaralarni etnik tarkibni hisobga olmay chizgan edi; shu sababli bir xalq bir necha davlatga bo‘lingan, bir davlatda ko‘plab xalqlar qolgan, bu mojarolarga zamin yaratdi.
Sinfda faoliyat

Yil bo‘yicha taxta: 1951–1990-yillardagi 12 ta mustaqillik sanasini kartochka bilan yilga qarab joylashtiring va «Afrika yili»ni ajratib belgilang.

Mashq
1
«Afrika yili» qaysi yil va nima uchun shunday ataladi?
2
Saxaradan janubdagi birinchi mustaqil bo‘lgan mustamlaka qaysi?
3
Aparteid nima edi?
4
Nega Afrika Birligi Tashkiloti chegaralarni o‘zgartirmaslik tamoyilini qabul qildi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQizdirilsa yaxshiroq o‘tkazadimi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →