☰ Mundarija · Jahon tarixi

Buyuk Britaniya, 1918–1939

Darslar 3 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
3

1918 – 1939-yillarda Buyuk Britaniya

Darslik: 12–15-betlar
MaqsadBuyuk Britaniyaning urushlararo iqtisodiy, siyosiy va tashqi siyosat rivojini hamda imperiya o‘zgarishlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
umumiy ish tashlash · general strikeleyboristlar · Labour PartyVestminster statuti · Statute of Westminstertajovuzkorga yon berish siyosati · policy of appeasement
Tushuntirish

Birinchi jahon urushida g‘alaba qozonganiga qaramay, Buyuk Britaniya iqtisodiy jihatdan zaiflashdi: u AQShdan qarzdor bo‘ldi, eski sanoat tarmoqlari (ko‘mir, to‘qimachilik) turg‘unlikka tushdi. Shaxtyorlar ish haqining kamaytirilishiga qarshi chiqdi va 1926-yil mayda umumiy ish tashlash bo‘lib o‘tdi. Siyosatda an’anaviy ikki partiya – konservatorlar va liberallar – o‘rniga 1920-yillarda leyboristlar ikkinchi yirik kuchga aylandi va 1924-yil yanvarda birinchi marta hukumat tuzdi. Imperiyada 1921-yil dekabrdagi shartnoma Irlandiyaning aksariyat qismiga dominion huquqini berdi, 1922-yilda Misrning mustaqilligi e’lon qilindi (Britaniya ba’zi vakolatlarni o‘zida saqlab qoldi), 1931-yilgi Vestminster statuti esa dominionlarning ichki va tashqi ishlardagi tengligini mustahkamlab, Britaniya Millatlar Hamdo‘stligining asosini yaratdi. 1930-yillarda Nevill Chemberlen hukumati Germaniyaga yon berish siyosatini yuritdi: 1938-yilgi Myunxen kelishuvi Chexoslovakiyaning Sudet viloyatini Germaniyaga berdi, lekin 1939-yil 1-sentabrda Germaniya Polshaga bostirib kirgach, Buyuk Britaniya 3-sentabrda unga urush e’lon qildi.

Namunalar
1926-yilgi ish tashlash: asosiy sabab – ko‘mir sanoatida ish haqini kamaytirish va ish kunini uzaytirish rejasi. Voqea Britaniya tarixidagi eng yirik mehnat mojarolaridan biri sanaladi.
Yon berish siyosatining mantig‘i: Chemberlen urushdan qochish mumkin deb hisobladi; ba’zi tarixchilar buni tinchlikka umid deb, boshqalari urushga tayyor emaslik va xatolik deb baholaydi. Natijada Germaniya yanada kuchaydi.
Sinfda faoliyat

Munozara: «Myunxen kelishuvi – tinchlikni saqlash urinishi yoki xato?» Sinf ikki guruhga bo‘linib, 1938-yil ma’lumotlariga tayanib dalil keltiradi; so‘ng o‘qituvchi tarixchilarning ikki xil bahosini umumlashtiradi.

Mashq
1
Buyuk Britaniyada leyboristlar birinchi marta qachon hukumat tuzdi?
2
Vestminster statuti (1931) nimani belgiladi?
3
Myunxen kelishuvi qaysi hududni Germaniyaga berdi va qaysi davlatdan?
4
Nima uchun urush bo‘yicha g‘olib bo‘lgan Britaniya iqtisodiy qiyinchilikka duch keldi?