1918 – 1939-yillarda Germaniya
1918-yil noyabrdagi inqilobdan so‘ng Germaniya respublika deb e’lon qilindi, 1919-yil 31-iyulda Veymarda demokratik konstitutsiya qabul qilindi. Respublika Versal shartnomasi, reparatsiyalar va iqtisodiy tanglik bilan og‘ir sharoitda yashadi: 1923-yilda Fransiya va Belgiya Rur viloyatini bosib oldi, pulning qadri tushib ketdi (giperinflyatsiya). 1924-yildagi Daues rejasi xorijiy kreditlar orqali iqtisodiyotni tikladi, 1920-yillarning o‘rtalarida barqarorlik davri boshlandi. 1929-yildan boshlangan jahon iqtisodiy inqirozi millionlab ishsizlarni keltirdi; natsional-sotsialistlar (NSDAP) Adolf Gitler boshchiligida millatchilik, Versalga qarshi va antisemit shiorlari bilan 1932-yilgi saylovlarda eng yirik partiyaga aylandi. 1933-yil 30-yanvarda prezident Gindenburg Gitlerni reyxskansler etib tayinladi; bir necha oy ichida muxolifat bostirildi, partiyalar taqiqlandi, demokratik huquqlar bekor qilindi, 1934-yilda Gitler prezident va kansler vakolatlarini birlashtirib «fyurer» bo‘ldi. Yahudiylarga qarshi kamsitish qonunlari (1935-yilgi Nyurnberg qonunlari) joriy qilindi, qayta qurollanish tezlashdi, 1938-yilda Avstriya Germaniyaga qo‘shib olindi, 1939-yilda Chexoslovakiya bo‘lib tashlandi, 1939-yil 1-sentabrda Polshaga hujum bilan Ikkinchi jahon urushi boshlandi.
Sinfdagi o‘yinda qog‘oz jetonlar pul o‘rnini bosardi, o‘quvchilar esa jetonlarni qo‘shib chiqaverdi. Tez orada har bir jeton oldingidan kamroq sovrin olib berdi. Sinf jetonlar sonini qat’iy belgilagach, narxlar barqaror bo‘ldi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)
Iqtisodchilar narxlar qanday o‘zgarishini kuzatadi, bank xodimlari muomaladagi pul miqdori bo‘yicha qoidalarga amal qiladi, jurnalistlar narxlar haqidagi yangiliklarni tushuntiradi.
O‘ynaydigan o‘yiningizda nechta «tanga» (qog‘oz parcha) bo‘lishini kelishib oling va kimdir ko‘proq qo‘shsa nima bo‘lishini bir gapda qoida qilib yozing.
Sabab–oqibat zanjiri: kartochkalarga «Versal», «Giperinflyatsiya», «Inqiroz», «Saylov 1932», «30.01.1933» yozilgan; guruhlar ularni tartib bilan terib, har bir bog‘lanishni bir jumlada izohlaydi.