ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Germaniya, 1918–1939

Darslar 6 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
6

1918 – 1939-yillarda Germaniya

Darslik: 25–29-betlar
MaqsadVeymar respublikasining paydo bo‘lishi, inqirozi va natsistlar rejimining o‘rnatilishini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Veymar respublikasi · Weimar Republicgiperinflyatsiya · hyperinflationnatsizm · Nazismtotalitarizm · totalitarianism
Tushuntirish

1918-yil noyabrdagi inqilobdan so‘ng Germaniya respublika deb e’lon qilindi, 1919-yil 31-iyulda Veymarda demokratik konstitutsiya qabul qilindi. Respublika Versal shartnomasi, reparatsiyalar va iqtisodiy tanglik bilan og‘ir sharoitda yashadi: 1923-yilda Fransiya va Belgiya Rur viloyatini bosib oldi, pulning qadri tushib ketdi (giperinflyatsiya). 1924-yildagi Daues rejasi xorijiy kreditlar orqali iqtisodiyotni tikladi, 1920-yillarning o‘rtalarida barqarorlik davri boshlandi. 1929-yildan boshlangan jahon iqtisodiy inqirozi millionlab ishsizlarni keltirdi; natsional-sotsialistlar (NSDAP) Adolf Gitler boshchiligida millatchilik, Versalga qarshi va antisemit shiorlari bilan 1932-yilgi saylovlarda eng yirik partiyaga aylandi. 1933-yil 30-yanvarda prezident Gindenburg Gitlerni reyxskansler etib tayinladi; bir necha oy ichida muxolifat bostirildi, partiyalar taqiqlandi, demokratik huquqlar bekor qilindi, 1934-yilda Gitler prezident va kansler vakolatlarini birlashtirib «fyurer» bo‘ldi. Yahudiylarga qarshi kamsitish qonunlari (1935-yilgi Nyurnberg qonunlari) joriy qilindi, qayta qurollanish tezlashdi, 1938-yilda Avstriya Germaniyaga qo‘shib olindi, 1939-yilda Chexoslovakiya bo‘lib tashlandi, 1939-yil 1-sentabrda Polshaga hujum bilan Ikkinchi jahon urushi boshlandi.

1919Veymar konstitutsiyasi1923Rur bosib olindi, inflyatsiya1924Dauns rejasi1929Jahon iqtisodiy inqirozi1933Gitler kansler1935Nyurnberg qonunlari1938Avstriya qo‘shib olindi19391 sentabr: Polshaga hujum
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdagi o‘yinda qog‘oz jetonlar pul o‘rnini bosardi, o‘quvchilar esa jetonlarni qo‘shib chiqaverdi. Tez orada har bir jeton oldingidan kamroq sovrin olib berdi. Sinf jetonlar sonini qat’iy belgilagach, narxlar barqaror bo‘ldi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Iqtisodchilar narxlar qanday o‘zgarishini kuzatadi, bank xodimlari muomaladagi pul miqdori bo‘yicha qoidalarga amal qiladi, jurnalistlar narxlar haqidagi yangiliklarni tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘ynaydigan o‘yiningizda nechta «tanga» (qog‘oz parcha) bo‘lishini kelishib oling va kimdir ko‘proq qo‘shsa nima bo‘lishini bir gapda qoida qilib yozing.

Namunalar
1923-yilgi «Pivo isyoni»: 8–9-noyabrda Gitler Myunxenda hokimiyatni egallashga urindi, ammo muvaffaqiyatsiz bo‘ldi va qamaldi; shundan keyin u hokimiyatga saylov yo‘li bilan kelishga harakat qildi.
Natsizm va italyan fashizmi: ikkalasi ham bir partiyaviy diktatura, yetakchiga sig‘inish va kuchli millatchilikka tayandi, lekin natsizmda irqiy nazariya va antisemitizm markaziy o‘rin tutgan.
Sinfda faoliyat

Sabab–oqibat zanjiri: kartochkalarga «Versal», «Giperinflyatsiya», «Inqiroz», «Saylov 1932», «30.01.1933» yozilgan; guruhlar ularni tartib bilan terib, har bir bog‘lanishni bir jumlada izohlaydi.

Mashq
1
Veymar konstitutsiyasi qachon qabul qilingan?
2
Gitler reyxskansler lavozimiga qachon va kim tomonidan tayinlandi?
3
Daues rejasi nimaga qaratilgan edi?
4
Nima uchun 1929-yildan keyin natsistlarga ovoz berish ko‘paydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTog‘da har kilometrga 6 °C?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →