☰ Mundarija · Jahon tarixi

Germaniya, 1918–1939

Darslar 6 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
6

1918 – 1939-yillarda Germaniya

Darslik: 25–29-betlar
MaqsadVeymar respublikasining paydo bo‘lishi, inqirozi va natsistlar rejimining o‘rnatilishini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Veymar respublikasi · Weimar Republicgiperinflyatsiya · hyperinflationnatsizm · Nazismtotalitarizm · totalitarianism
Tushuntirish

1918-yil noyabrdagi inqilobdan so‘ng Germaniya respublika deb e’lon qilindi, 1919-yil 31-iyulda Veymarda demokratik konstitutsiya qabul qilindi. Respublika Versal shartnomasi, reparatsiyalar va iqtisodiy tanglik bilan og‘ir sharoitda yashadi: 1923-yilda Fransiya va Belgiya Rur viloyatini bosib oldi, pulning qadri tushib ketdi (giperinflyatsiya). 1924-yildagi Daues rejasi xorijiy kreditlar orqali iqtisodiyotni tikladi, 1920-yillarning o‘rtalarida barqarorlik davri boshlandi. 1929-yildan boshlangan jahon iqtisodiy inqirozi millionlab ishsizlarni keltirdi; natsional-sotsialistlar (NSDAP) Adolf Gitler boshchiligida millatchilik, Versalga qarshi va antisemit shiorlari bilan 1932-yilgi saylovlarda eng yirik partiyaga aylandi. 1933-yil 30-yanvarda prezident Gindenburg Gitlerni reyxskansler etib tayinladi; bir necha oy ichida muxolifat bostirildi, partiyalar taqiqlandi, demokratik huquqlar bekor qilindi, 1934-yilda Gitler prezident va kansler vakolatlarini birlashtirib «fyurer» bo‘ldi. Yahudiylarga qarshi kamsitish qonunlari (1935-yilgi Nyurnberg qonunlari) joriy qilindi, qayta qurollanish tezlashdi, 1938-yilda Avstriya Germaniyaga qo‘shib olindi, 1939-yilda Chexoslovakiya bo‘lib tashlandi, 1939-yil 1-sentabrda Polshaga hujum bilan Ikkinchi jahon urushi boshlandi.

Namunalar
1923-yilgi «Pivo isyoni»: 8–9-noyabrda Gitler Myunxenda hokimiyatni egallashga urindi, ammo muvaffaqiyatsiz bo‘ldi va qamaldi; shundan keyin u hokimiyatga saylov yo‘li bilan kelishga harakat qildi.
Natsizm va italyan fashizmi: ikkalasi ham bir partiyaviy diktatura, yetakchiga sig‘inish va kuchli millatchilikka tayandi, lekin natsizmda irqiy nazariya va antisemitizm markaziy o‘rin tutgan.
Sinfda faoliyat

Sabab–oqibat zanjiri: kartochkalarga «Versal», «Giperinflyatsiya», «Inqiroz», «Saylov 1932», «30.01.1933» yozilgan; guruhlar ularni tartib bilan terib, har bir bog‘lanishni bir jumlada izohlaydi.

Mashq
1
Veymar konstitutsiyasi qachon qabul qilingan?
2
Gitler reyxskansler lavozimiga qachon va kim tomonidan tayinlandi?
3
Daues rejasi nimaga qaratilgan edi?
4
Nima uchun 1929-yildan keyin natsistlarga ovoz berish ko‘paydi?