☰ Mundarija · Jahon tarixi

AQSH, 1946–1991

Darslar 18 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
18

1946 – 1991-yillarda Amerika Qo‘shma Shtatlari

Darslik: 81–86-betlar
MaqsadAQShning 1946–1991-yillardagi iqtisodiy, siyosiy va tashqi siyosat rivojini, fuqarolik huquqlari harakatini va Vyetnam urushi ta’sirini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
fuqarolik huquqlari harakati · civil rights movementmakkartizm · McCarthyismUotergeyt ishi · Watergate scandal«Reyganomika» · “Reaganomics”
Tushuntirish

Ikkinchi jahon urushidan keyin AQSH Yevropaning vayronaligidan farqli ravishda kuchli iqtisodiyot va G‘arbning yetakchisi bo‘lib qoldi; harbiy ishlab chiqarish tinch tarmoqlarga o‘tkazildi va 1950–1960-yillarda iste’mol va texnologiyalar o‘sdi. Ichki siyosatda 1950-yillar boshida senator Jozef Makkarti kommunistlarni «yashirin» deb izlagan makkartizm qo‘rquv muhitini yaratdi; 1954-yilda Oliy sud maktablarda irqiy ajratishni konstitutsiyaga zid deb topdi, 1955–1956-yillarda Montgomerida avtobuslarni boykot qilish va Martin Lyuter King boshchiligidagi harakat kuchaydi, 1964-yilgi Fuqarolik huquqlari to‘g‘risidagi qonun va 1965-yilgi Saylov huquqlari to‘g‘risidagi qonun kamsitishni qonuniy taqiqladi. Prezident Kennedi 1963-yil 22-noyabrda, Martin Lyuter King 1968-yil 4-aprelda o‘ldirildi. AQSH 1965–1973-yillarda Vyetnam urushida qatnashdi; urushga qarshi keng norozilik bo‘ldi, 1973-yilgi Parij kelishuvidan so‘ng qo‘shinlar chiqarildi. Uotergeyt ishi tufayli Prezident Nikson 1974-yil 9-avgustda iste’foga chiqdi (impichmentdan oldin); 1970-yillarda neft inqirozi va inflyatsiya iqtisodiy qiyinchilik keltirdi. Prezident Reygan (1981–1989) soliqlarni kamaytirish va davlat aralashuvini cheklash («Reyganomika») orqali iqtisodiy o‘sishga erishdi, ammo davlat byudjeti taqchilligi va qarzi keskin oshdi; u SSSR bilan muzokaralarni yo‘lga qo‘ydi; 1989–1993-yillarda prezident Jorj Bush «sovuq urush» tugashiga guvoh bo‘ldi.

Namunalar
Fuqarolik huquqlari harakati usullari: tinch yurishlar, boykotlar, sud orqali kurash. 1963-yil avgustdagi Vashingtonga yurishda M. L. King «Mening orzuyim bor» nutqi bilan chiqdi.
Kitob ma’lumotiga aniqlik: darslikda Nikson «impichment (iste’fo)» deb atalgan; aslida u impichmentdan oldin iste’foga chiqqan, shuning uchun to‘g‘risi – iste’fo.
Sinfda faoliyat

Kartochka-o‘yin: 10 ta voqea («Brown ishi», «Montgomery boykoti», «Uotergeyt», …) yillarini mos qo‘yib, vaqt chizig‘ini tuzing.

Mashq
1
Makkartizm nima edi?
2
1964- va 1965-yillardagi qonunlar nimani taqiqladi?
3
AQSH Vyetnam urushida qaysi yillarda qatnashdi?
4
Uotergeyt ishi AQSH siyosatiga qanday ta’sir qildi?