ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

SSSR: 1918–1929-yillar

Darslar 7 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
7

1918 – 1939-yillarda SSSR (I): 1918–1929-yillar

Darslik: 30–36-betlar
Maqsad1918–1929-yillarda Sovet davlatining shakllanishini: fuqarolar urushi, «harbiy kommunizm», SSSR tuzilishi va NEPni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
fuqarolar urushi · civil war«harbiy kommunizm» · “war communism”yangi iqtisodiy siyosat (NEP) · New Economic Policy (NEP)milliy-hududiy chegaralanish · national-territorial delimitation
Tushuntirish

1917-yil oktabrdagi to‘ntarishdan so‘ng hokimiyatni bolsheviklar egalladi; 1918-yil 3-martda Brest-Litovskda Germaniya bilan sulh tuzildi, unga ko‘ra Rossiya katta hududlardan ayrildi. Bolsheviklar va ularning raqiblari (Oq harakat, boshqa kuchlar) o‘rtasidagi fuqarolar urushi 1918–1922-yillarda davom etdi, unga Antanta davlatlarining aralashuvi ham qo‘shildi. Urush davrida «harbiy kommunizm» joriy etildi: sanoat milliylashtirildi, savdo cheklandi, dehqonlardan oziq-ovqat razvyorstka orqali tortib olindi. 1921-yilgi og‘ir inqiroz, ochlik va norozilik tufayli bolsheviklar yangi iqtisodiy siyosatga (NEP) o‘tdi: razvyorstka natural soliq bilan almashtirildi, xususiy savdo va mayda sanoatga ruxsat berildi, davlat esa yirik sanoat va bank ustidan nazoratni saqlab qoldi. 1922-yil 30-dekabrda Rossiya, Ukraina, Belorusiya va Zakavkaz respublikalari SSSRni tuzdi; 1924-yilda Lenin vafot etdi va birinchi ittifoq konstitutsiyasi qabul qilindi. 1924-yilda O‘rta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish o‘tkazilib, shu jumladan O‘zbekiston SSR tashkil etildi; mamlakatda esa bir partiyaviy tizim mustahkamlandi va 1920-yillar oxirida NEP bosqichma-bosqich bekor qilina boshladi.

1918Brest-Litovsk (3 mart)1921NEP1922SSSR tuzildi (30 dekabr)1924Lenin vafoti, Konstitutsiya1929NEPdan voz kechish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi o‘z o‘quv yilining qisqa vaqt jadvalini tuzdi: sentabrda yangi qoida, oktyabrda shikoyatlar, noyabrda qoida o‘zgargan. Voqealar ketma-ketligi qoida nima uchun o‘zgarganini ko‘rsatdi. Tartib yo‘q bo‘lsa, sabab va oqibat aralashib ketardi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar va jurnalistlar voqealar ketma-ketligini tuzib, sabab va oqibatni ajratadi, loyiha rahbarlari ish bosqichlarini tartibga soladi, tergovchilar hodisa tartibini qayta tiklaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Haftangizdagi biror voqeaning to‘rt qatorli vaqt jadvalini yozing va qaysi voqea qaysisiga sabab bo‘lganini o‘q bilan ko‘rsating.

Namunalar
«Harbiy kommunizm» va NEPni solishtirish: birinchisida – tekin tortib olish va savdo taqiqi; ikkinchisida – natural soliq, bozor va xususiy savdoning qisman tiklanishi. NEP iqtisodni tiklab, 1920-yillar o‘rtalarida ishlab chiqarishni urushdan oldingi darajaga yaqinlashtirdi.
Nima uchun 1921-yil burilish yili: ochlik Volgabo‘yi va Ukrainani qamrab oldi, dehqon va dengizchilar qo‘zg‘olonlari ko‘tarildi; rahbariyat siyosatni o‘zgartirishga majbur bo‘ldi. Xalqaro yordam ishlarini norvegiyalik Fritof Nansen kabi shaxslar uyushtirdi.
Sinfda faoliyat

Jadval: «Harbiy kommunizm | NEP» ikki ustunida 5 tadan belgi (mulk, savdo, qishloq, sanoat, natija) to‘ldiriladi; juftliklar bir-birining jadvalini tekshiradi.

Mashq
1
SSSR qachon tuzilgan va qaysi respublikalar tashkil qilgan?
2
NEPning mohiyati nimada edi?
3
Brest-Litovsk sulhi qachon va kim bilan tuzildi?
4
Nima uchun bolsheviklar «harbiy kommunizm»dan voz kechdi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHech qachon tushmaydigan to‘pHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →