ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Yaponiya, 1918–1939

Darslar 11 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
11

1918 – 1939-yillarda Yaponiya

Darslik: 47–50-betlar
MaqsadYaponiyaning 1918–1939-yillardagi iqtisodiy-siyosiy rivojini, militarizmning kuchayishi va tajovuzkor tashqi siyosatini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Meydzi islohoti · Meiji reformsmilitarizm · militarismManchjou-Go · ManchukuoAntikomintern pakti · Anti-Comintern Pact
Tushuntirish

XIX asr oxiridagi Meydzi islohotlari tufayli Yaponiya Osiyoda sanoati va armiyasi rivojlangan, mustamlakaga aylanmagan yagona yirik davlat edi. Birinchi jahon urushi davrida u eksport va sanoatni kengaytirdi, 1920-yillarda esa yirik konsernlar (Mitsubishi, Sumitomo) iqtisodda hukmron mavqe oldi; 1925-yilda erkaklar uchun umumiy saylov huquqi joriy etildi va partiyaviy parlament siyosati kuchaydi. Biroq 1923-yilgi katta zilzila va 1929–1933-yillardagi jahon iqtisodiy inqirozi iqtisodiyotga zarba berdi, ayniqsa qishloqda og‘ir ahvol yuzaga keldi; bu harbiylar va o‘ta millatchi guruhlarning ta’sirini oshirdi. 1930-yillarda siyosiy qotilliklar va harbiy to‘ntarishga urinishlar (1932-yil 15-may, 1936-yil 26-fevral) bo‘lib o‘tdi, hukumatlar harbiylarga tobe bo‘lib bordi va jamiyat ustidan nazorat kuchaydi. Tashqi siyosatda Yaponiya 1931-yil sentabrda Manchjuriyani bosib oldi, 1932-yil mart oyida Manchjou-Go qo‘g‘irchoq davlatini tuzdi, 1933-yilda Millatlar Ligasidan chiqdi, 1936-yil noyabrda Germaniya bilan Antikomintern paktini imzoladi (1937-yilda Italiya qo‘shildi) va 1937-yil iyuldan Xitoyga qarshi keng miqyosli urushni boshladi. 1938–1939-yillarda SSSR bilan Hasan ko‘li va Xalxin-Gol atrofida chegara janglari bo‘lib, Yaponiya mag‘lub bo‘ldi; 1941-yil aprelda esa SSSR bilan neytralitet pakti imzolandi.

1923Katta zilzila1925Erkaklar umumiy saylov huquqi1931Manchjuriya1933Liga tark etildi1936Kominternga qarshi pakt1937Xitoyga to‘la urush1941Betaraflik pakti
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi: «Biz to‘pni olishga majbur bo‘ldik, chunki ikkinchi jamoa aldadi», dedi. Do‘sti: «Aniq nima bo‘ldi va buni kim ko‘rdi?» deb so‘radi. Faktlar yozib qo‘yilgach, aytilgan sabab bo‘lgan voqeaga mos kelmasligi ma’lum bo‘ldi. Harakat uchun aytilgan sababni faktlar bilan tekshirish kerak.

Kim ishlatadi

Tergovchilar va sudyalar aytilgan sababni dalillar bilan solishtiradi, tarixchilar voqea nega yuz bergani aytilganini tekshiradi, jurnalistlar rasmiy sabablar ortidagi dalilni so‘raydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kimdir biror ishni nima uchun qilganini aytgan bir holatni eslang. Sabab rost-yo‘qligini tekshirish uchun bitta faktni yozing.

Namunalar
Hozirgi chegaralarManchjuriyaMukden (Shenyan)Pekin
Manchjuriya hodisasi: 1931-yil 18-sentabrdagi Mukden yaqinidagi temir yo‘l portlashi bahona qilinib, yapon armiyasi (Kvantun armiyasi) hududni bosib oldi. Xitoy Millatlar Ligasiga shikoyat qildi; Liganing Litton komissiyasi Yaponiyani aybdor topdi va Yaponiya ligadan chiqdi.
Harbiylashuvning ichki sabablari: inqiroz, qishloq qashshoqligi va bozor/xom ashyo qidirish tashqi kengayishni «yechim» sifatida ko‘rsatdi. Bu ko‘plab yaponlarning ham, jahonning ham tashvishini oshirdi.
Sinfda faoliyat

Vaqt chizig‘i: 1931–1941-yillardagi 6 ta hodisa kartochkasini kronologik tartibda joylashtiring va Millatlar Ligasi o‘rnini belgilang.

Mashq
1
Yaponiya Manchjuriyani qachon bosib oldi va qaysi qo‘g‘irchoq davlatni tuzdi?
2
Antikomintern pakti kimlar o‘rtasida qachon imzolandi?
3
Xitoyga qarshi keng miqyosli urush qachon boshlandi?
4
Nima uchun 1929–1933-yillardagi inqiroz harbiylar kuchayishiga yordam berdi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOg‘ir kitoblar tepaga qo‘yilsinmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →