1918 – 1939-yillarda Yaponiya
XIX asr oxiridagi Meydzi islohotlari tufayli Yaponiya Osiyoda sanoati va armiyasi rivojlangan, mustamlakaga aylanmagan yagona yirik davlat edi. Birinchi jahon urushi davrida u eksport va sanoatni kengaytirdi, 1920-yillarda esa yirik konsernlar (Mitsubishi, Sumitomo) iqtisodda hukmron mavqe oldi; 1925-yilda erkaklar uchun umumiy saylov huquqi joriy etildi va partiyaviy parlament siyosati kuchaydi. Biroq 1923-yilgi katta zilzila va 1929–1933-yillardagi jahon iqtisodiy inqirozi iqtisodiyotga zarba berdi, ayniqsa qishloqda og‘ir ahvol yuzaga keldi; bu harbiylar va o‘ta millatchi guruhlarning ta’sirini oshirdi. 1930-yillarda siyosiy qotilliklar va harbiy to‘ntarishga urinishlar (1932-yil 15-may, 1936-yil 26-fevral) bo‘lib o‘tdi, hukumatlar harbiylarga tobe bo‘lib bordi va jamiyat ustidan nazorat kuchaydi. Tashqi siyosatda Yaponiya 1931-yil sentabrda Manchjuriyani bosib oldi, 1932-yil mart oyida Manchjou-Go qo‘g‘irchoq davlatini tuzdi, 1933-yilda Millatlar Ligasidan chiqdi, 1936-yil noyabrda Germaniya bilan Antikomintern paktini imzoladi (1937-yilda Italiya qo‘shildi) va 1937-yil iyuldan Xitoyga qarshi keng miqyosli urushni boshladi. 1938–1939-yillarda SSSR bilan Hasan ko‘li va Xalxin-Gol atrofida chegara janglari bo‘lib, Yaponiya mag‘lub bo‘ldi; 1941-yil aprelda esa SSSR bilan neytralitet pakti imzolandi.
O‘quvchi: «Biz to‘pni olishga majbur bo‘ldik, chunki ikkinchi jamoa aldadi», dedi. Do‘sti: «Aniq nima bo‘ldi va buni kim ko‘rdi?» deb so‘radi. Faktlar yozib qo‘yilgach, aytilgan sabab bo‘lgan voqeaga mos kelmasligi ma’lum bo‘ldi. Harakat uchun aytilgan sababni faktlar bilan tekshirish kerak.
Tergovchilar va sudyalar aytilgan sababni dalillar bilan solishtiradi, tarixchilar voqea nega yuz bergani aytilganini tekshiradi, jurnalistlar rasmiy sabablar ortidagi dalilni so‘raydi.
Kimdir biror ishni nima uchun qilganini aytgan bir holatni eslang. Sabab rost-yo‘qligini tekshirish uchun bitta faktni yozing.
Vaqt chizig‘i: 1931–1941-yillardagi 6 ta hodisa kartochkasini kronologik tartibda joylashtiring va Millatlar Ligasi o‘rnini belgilang.