☰ Mundarija · Jahon tarixi

Yaponiya, 1918–1939

Darslar 11 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
11

1918 – 1939-yillarda Yaponiya

Darslik: 47–50-betlar
MaqsadYaponiyaning 1918–1939-yillardagi iqtisodiy-siyosiy rivojini, militarizmning kuchayishi va tajovuzkor tashqi siyosatini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Meydzi islohoti · Meiji reformsmilitarizm · militarismManchjou-Go · ManchukuoAntikomintern pakti · Anti-Comintern Pact
Tushuntirish

XIX asr oxiridagi Meydzi islohotlari tufayli Yaponiya Osiyoda sanoati va armiyasi rivojlangan, mustamlakaga aylanmagan yagona yirik davlat edi. Birinchi jahon urushi davrida u eksport va sanoatni kengaytirdi, 1920-yillarda esa yirik konsernlar (Mitsubishi, Sumitomo) iqtisodda hukmron mavqe oldi; 1925-yilda erkaklar uchun umumiy saylov huquqi joriy etildi va partiyaviy parlament siyosati kuchaydi. Biroq 1923-yilgi katta zilzila va 1929–1933-yillardagi jahon iqtisodiy inqirozi iqtisodiyotga zarba berdi, ayniqsa qishloqda og‘ir ahvol yuzaga keldi; bu harbiylar va o‘ta millatchi guruhlarning ta’sirini oshirdi. 1930-yillarda siyosiy qotilliklar va harbiy to‘ntarishga urinishlar (1932-yil 15-may, 1936-yil 26-fevral) bo‘lib o‘tdi, hukumatlar harbiylarga tobe bo‘lib bordi va jamiyat ustidan nazorat kuchaydi. Tashqi siyosatda Yaponiya 1931-yil sentabrda Manchjuriyani bosib oldi, 1932-yil mart oyida Manchjou-Go qo‘g‘irchoq davlatini tuzdi, 1933-yilda Millatlar Ligasidan chiqdi, 1936-yil noyabrda Germaniya bilan Antikomintern paktini imzoladi (1937-yilda Italiya qo‘shildi) va 1937-yil iyuldan Xitoyga qarshi keng miqyosli urushni boshladi. 1938–1939-yillarda SSSR bilan Hasan ko‘li va Xalxin-Gol atrofida chegara janglari bo‘lib, Yaponiya mag‘lub bo‘ldi; 1941-yil aprelda esa SSSR bilan neytralitet pakti imzolandi.

Namunalar
Manchjuriya hodisasi: 1931-yil 18-sentabrdagi Mukden yaqinidagi temir yo‘l portlashi bahona qilinib, yapon armiyasi (Kvantun armiyasi) hududni bosib oldi. Xitoy Millatlar Ligasiga shikoyat qildi; Liganing Litton komissiyasi Yaponiyani aybdor topdi va Yaponiya ligadan chiqdi.
Harbiylashuvning ichki sabablari: inqiroz, qishloq qashshoqligi va bozor/xom ashyo qidirish tashqi kengayishni «yechim» sifatida ko‘rsatdi. Bu ko‘plab yaponlarning ham, jahonning ham tashvishini oshirdi.
Sinfda faoliyat

Vaqt chizig‘i: 1931–1941-yillardagi 6 ta hodisa kartochkasini kronologik tartibda joylashtiring va Millatlar Ligasi o‘rnini belgilang.

Mashq
1
Yaponiya Manchjuriyani qachon bosib oldi va qaysi qo‘g‘irchoq davlatni tuzdi?
2
Antikomintern pakti kimlar o‘rtasida qachon imzolandi?
3
Xitoyga qarshi keng miqyosli urush qachon boshlandi?
4
Nima uchun 1929–1933-yillardagi inqiroz harbiylar kuchayishiga yordam berdi?