ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Fan va madaniyat, XX asrning ikkinchi yarmi

Darslar 29 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
29

XX asrning ikkinchi yarmida fan va madaniyatning rivojlanishi

Darslik: 137–141-betlar
MaqsadXX asrning ikkinchi yarmidagi ilmiy-texnik inqilob, kosmik tadqiqotlar, axborot texnologiyalari va madaniyatdagi asosiy yo‘nalishlarni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
ilmiy-texnik inqilob · scientific and technological revolutionintegral mikrosxema · integrated circuitARPANET · ARPANETpostmodernizm · postmodernism
Tushuntirish

XX asrning ikkinchi yarmida ilmiy-texnik inqilob avtomatlashtirish, elektronika va yangi materiallar orqali sanoat va kundalik hayotni o‘zgartirdi. 1947-yilda tranzistor ixtiro qilindi, 1958–1959-yillarda integral mikrosxema yaratildi (Jek Kilbi, Robert Noys) va kompyuterlar kichiklashib tarqaldi; 1969-yilda ARPANET, 1971–1972-yillarda elektron pochta paydo bo‘ldi va keyinchalik Internet shakllandi. Biologiyada 1953-yilda Uotson va Krik DNK tuzilishini ochdi, 1950-yillarda poliomielitga qarshi vaksina yaratildi. «Sovuq urush» raqobati kosmik poygani kuchaytirdi: 1957-yil 4-oktabrda birinchi sun’iy yo‘ldosh («Sputnik-1»), 1961-yil 12-aprelda Yuriy Gagarinning birinchi parvozi, 1963-yilda Valentina Tereshkova (birinchi ayol kosmonavt), 1969-yil 20-iyulda «Apollon-11» ekipaji Oyga qo‘ngan birinchi odamlar (Nil Armstrong, Edvin Oldrin) bo‘ldi. 1960-yilda lazer yaratildi (Teodor Meyman), N. Basov, A. Proxorov va Ch. Tauns ishlari 1964-yilda Nobel mukofotiga sazovor bo‘ldi. Madaniyatda abstraksionizm, pop-art, keyinchalik postmodernizm yo‘nalishlari, ommaviy musiqa va kino, urush va tinchlik mavzusidagi adabiyot, shuningdek Lotin Amerikasi adabiyoti (masalan, G. G. Markes) jahon e’tiborini tortdi; ommaviy madaniyat televideniye va radio orqali tez tarqaldi.

1947Tranzistor1953DNK tuzilishi1957Sputnik-11958Integral sxema 1958–19591961Gagarin1969ARPANET; Apollo 11 (20 iyul)1975Soyuz–Apollo
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf boshqa shahardagi sinfga maktab gazetasini elektron pochta orqali yubormoqchi edi. O‘quvchilar xatning mavzusini, salomlashuvni, iltimosni va xayrlashuvni oldindan yozib chiqdi. Aniq tuzilgan xat tez va tushunarli yetib bordi.

Kim ishlatadi

Tarmoq texnikalari aloqa ishlashini ta’minlaydi, o‘qituvchilar va kutubxonachilar masofadan ma’lumot almashadi, dasturchilar elektron xizmatlarni yaratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Elektron xat qoralamasini qog‘ozga yozing: mavzu, salomlashuv, bitta iltimos va xayrlashuv. Qurilma shart emas.

Namunalar
Kompyuterdan Internetgacha: 1) tranzistor (1947) – elektron qurilmalar kichiklashdi; 2) mikrosxema (1958–1959) – kompyuter hajmi qisqardi; 3) ARPANET (1969) – tarmoq tajribasi; 4) 1989–1991 – Tim Berners-Li Butunjahon o‘rgimchak to‘rini (WWW) taklif qildi.
Kosmik poyga va hamkorlik: 1960-yillarda raqobat kuchli bo‘ldi, 1975-yilda esa «Soyuz–Apollon» dasturida SSSR va AQSH kosmik kemalari orbitada biriktirildi, bu detant davrining ramzi bo‘ldi.
Sinfda faoliyat

Kashfiyot kartochkalari: 10 ta ixtiro (tranzistor, mikrosxema, DNK, lazer, Sputnik, Apollon-11, ARPANET, uyali aloqa, kompyuter, vaksina) yillarini topib, vaqt chizig‘ida joylashtiring va har birining hayotga ta’sirini yozing.

Mashq
1
Birinchi sun’iy yo‘ldosh qachon uchirilgan va nima deb atalgan?
2
Insonning Oyga birinchi qo‘nishi qachon bo‘lgan?
3
Integral mikrosxema nima uchun muhim ixtiro?
4
Abstraksionizm nima?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliXona burchagi aniq 90°mi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →