Xitoy Xalq Respublikasi

Ikkinchi jahon urushidan keyin Xitoyda Gomindan va kommunistlar o‘rtasidagi fuqarolar urushi qayta boshlandi (1946); 1949-yil 1-oktabrda Mao Szedun Pekinda Xitoy Xalq Respublikasini (XXR) e’lon qildi, Chan Kayshi hukumati esa Tayvan oroliga ko‘chdi. XXR dastlab yer islohoti, sanoatni davlat nazoratiga olish va SSSR yordamidagi birinchi besh yillik rejani (1953–1957) amalga oshirdi; 1950-yilda Koreya urushida Xitoy ko‘ngillilari qatnashdi. 1958–1962-yillardagi «Katta sakrash» sanoat va qishloq xo‘jaligini tezkor o‘sishga majburlash kampaniyasi bo‘lib, og‘ir ocharchilikka va millionlab odamning o‘limiga olib keldi (baholar turlicha). 1966–1976-yillardagi «Madaniy inqilob» siyosiy kurash, ommaviy kampaniyalar va ta’qiblar bilan kechdi, ta’lim va iqtisodga ziyon yetkazdi; 1960-yillarda Xitoy–Sovet munosabatlari buzildi. 1971-yilda BMTda Xitoyning o‘rni Tayvandagi Xitoy Respublikasi hukumatidan XXRga o‘tdi, 1972-yilda Nikson Xitoyga tashrif buyurdi. 1976-yilda Mao vafot etdi; 1978-yil oxiridan Den Syaopin rahbarligida «islohotlar va ochiqlik» siyosati boshlandi: qishloqda oilaviy pudrat (1980-yillar boshi), maxsus iqtisodiy zonalar, xorijiy sarmoya jalb etish. Siyosiy tizim bir partiyaviyligicha qoldi; 1989-yil bahorida Pekinda va boshqa shaharlarda talabalar namoyishlari bo‘lib, iyun boshida Tyananmin maydonida kuch ishlatilishi bilan bostirildi (qurbonlar soni haqida ma’lumotlar turlicha).