☰ Mundarija · Jahon tarixi

AQSH, 1918–1939

Darslar 5 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
5

1918 – 1939-yillarda Amerika Qo‘shma Shtatlari

Darslik: 20–24-betlar
MaqsadAQShning 1920-yillardagi yuksalishi, 1929-yilgi inqiroz, «Yangi kurs» va tashqi siyosatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Buyuk depressiya · Great Depression«Yangi kurs» · New Dealneytralitet · neutralityizolatsionizm · isolationism
Tushuntirish

Birinchi jahon urushidan keyin AQSH Yevropaning qarzdoridan kreditoriga aylandi va 1920-yillarda elektrotexnika, avtomobilsozlik, kimyo, radio, kino kabi sohalar jadal o‘sdi. Ommaviy ishlab chiqarish avtomobil, radio, sovitkich kabi buyumlarni keng tarqatdi, lekin boylik notekis bo‘lgan va fond birjasida ko‘pchilik qarz hisobiga aksiya sotib olgan edi. 1929-yil 24-oktabrda Nyu-York fond birjasidagi tushish inqirozni boshladi: 1929–1932-yillarda sanoat ishlab chiqarishi taxminan yarmiga qisqardi, ishsizlar soni 13 million atrofiga yetdi. Prezident Gerbert Guver (1929–1933) davlat aralashuvini cheklashga intildi; 1932-yilda Franklin Ruzvelt saylandi va 1933-yildan «Yangi kurs»ni boshladi: banklarni tartibga solish, ommaviy jamoat ishlari, ishsizlarga yordam va 1935-yilda ijtimoiy ta’minot qonuni. Tashqi siyosatda AQSH izolatsionizmga tayandi, 1930-yillarda neytralitet qonunlarini qabul qildi, 1933-yilda SSSR bilan diplomatik aloqa o‘rnatdi va faqat 1941-yil 7-dekabrda Pyorl-Xarborga qilingan hujumdan so‘ng urushga kirdi.

Namunalar
Inqiroz belgilari: aksiya narxlari tushdi, banklar yopildi, ishsizlik tez oshdi. Shaharlarda navbatlar va ommaviy qashshoqlik ijtimoiy norozilikka olib keldi.
«Yangi kurs»ning mohiyati: davlat iqtisodiyotga ko‘proq aralashdi, ishsizlarga ish yaratdi va ijtimoiy kafolatlarni kengaytirdi, lekin xususiy mulk va saylov tizimi saqlanib qoldi.
Sinfda faoliyat

«Ruzvelt radioda» mashqi: o‘quvchilar 1933-yilgi radiosuhbat uslubida 5 ta jumla bilan «Yangi kurs» maqsadlarini xalqqa tushuntiradi; sinf jumlalarni faktlarga tekshiradi.

Mashq
1
Buyuk depressiya qaysi voqea bilan boshlangan hisoblanadi?
2
Ruzvelt AQSH prezidentligiga necha marta saylangan va qaysi yillarda?
3
«Yangi kurs» chora-tadbirlaridan ikkitasini ayting.
4
AQSH nega neytralitet qonunlarini qabul qildi?