☰ Mundarija · Jahon tarixi

SSSR: 1946–1964

Darslar 19 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1918–1991-yillar), 10-sinf, 1-nashr. «Turon-Iqbol» nashriyoti, Toshkent, 2017
19

1946 – 1991-yillarda Sovet Ittifoqi (I): 1946–1964-yillar

Darslik: 87–93-betlar
MaqsadSSSRning 1946–1964-yillardagi tiklanishi, Stalin vafoti, Xrushchyov davri islohotlari va qarama-qarshiliklarini baholash.
Yangi so‘zlar
«iliqlik» davri · the “Thaw”shaxsga sig‘inish · cult of personalityKPSS XX syezdi · 20th Congress of the CPSUbo‘z yerlarni o‘zlashtirish · Virgin Lands campaign
Tushuntirish

Ikkinchi jahon urushida SSSR taxminan 27 million odamni yo‘qotdi (baholar turlicha), ko‘plab shahar va qishloqlar vayron bo‘ldi. Urushdan keyin iqtisod asosan ichki resurslar hisobiga tiklandi: 1950-yilga kelib sanoat ishlab chiqarishi urushdan oldingi darajadan oshdi, ammo og‘ir sanoat va harbiy ishlab chiqarishga ustuvorlik berildi, qishloq xo‘jaligi va yengil sanoat orqada qoldi; siyosiy hayotda qattiq nazorat saqlandi. 1953-yil 5-martda Stalin vafot etdi va Nikita Xrushchyov rahbariyatga chiqdi (1953–1964). 1956-yil fevralda KPSS XX syezdida Xrushchyov Stalinning shaxsiga sig‘inishini va qatag‘onlarni tanqid qildi; ko‘plab qatag‘on qilinganlar oqlandi, lagerlardan qaytdi — bu «iliqlik» davrining boshlanishi bo‘ldi. Iqtisodda uy-joy qurilishi tezlashtirildi, 1950-yillarda Qozog‘iston va Sibirda bo‘z yerlar o‘zlashtirildi, fan va texnikada yutuqlarga erishildi (1957-yilda birinchi sun’iy yo‘ldosh, 1961-yil 12-aprelda Yuriy Gagarinning kosmosga parvozi). Biroq 1956-yildagi Vengriya voqealari kuch bilan bostirildi, siyosiy tizim asosan o‘zgarmadi, qishloq xo‘jaligida qiyinchiliklar saqlandi; 1964-yil oktabrda Xrushchyov lavozimdan chetlashtirildi.

Namunalar
Kosmos poygasi: 1957-yil 4-oktabrda «Sputnik-1» orbitaga chiqdi, 1961-yil 12-aprelda Gagarin Yerni aylanib uchgan birinchi inson bo‘ldi. Bu SSSRning ilmiy-texnik obro‘sini oshirdi va AQSH bilan raqobatni kuchaytirdi.
Xrushchyovning «yopiq ma’ruzasi»: 1956-yil XX syezdida Stalin hukmronligi davridagi qonunbuzarliklar ochildi. U jamiyatda katta muhokama uyg‘otdi, lekin tizimning asoslari to‘liq tanqid qilinmadi. Xrushchyov o‘zi ham ilgari rahbariyat tarkibida bo‘lgan.
Sinfda faoliyat

Munozara: «XX syezd – jamiyat uchun burilish yoki cheklangan islohot?» Guruhlar uch dalildan keltiradi; so‘ng yakunlovchi jadval tuziladi.

Mashq
1
Stalin qachon vafot etdi?
2
KPSS XX syezdida qanday masala ko‘tarildi?
3
Yuriy Gagarin qachon kosmosga uchdi?
4
Nima uchun 1950–1960-yillarda qishloq xo‘jaligi muammolari saqlanib qoldi?